Nếu ván cược 400 triệu thùng dầu của IEA thất bại và Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa đến tháng 5/2026, thế giới sẽ chứng kiến một đợt tăng giá dầu thô chưa từng có. Mặc dù đây là một cuộc khủng hoảng toàn cầu, nhưng Châu Á – công xưởng của thế giới và là khu vực khát năng lượng nhất – sẽ là nơi gánh chịu đòn giáng nặng nề nhất. Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung dầu mỏ từ Trung Đông, với hơn 60% lượng dầu nhập khẩu đi qua nút thắt Hormuz. Khi dòng chảy này bị nghẽn và giá dầu vọt lên mức ba chữ số (thậm chí có thể vượt ngưỡng 150 USD/thùng trong kịch bản hoảng loạn), nền kinh tế và thị trường tài chính Châu Á sẽ bước vào một chu kỳ suy thoái khốc liệt.
Tác động đầu tiên và rõ rệt nhất đối với các nền kinh tế Châu Á là hiện tượng nhập khẩu lạm phát. Dầu mỏ là huyết mạch của mọi ngành công nghiệp và dịch vụ logistics. Khi giá dầu tăng phi mã, chi phí vận tải, logistics và nguyên vật liệu đầu vào sẽ bùng nổ.
Các mặt hàng thiết yếu, từ thực phẩm đến hàng tiêu dùng, sẽ tăng giá chóng mặt do chi phí vận chuyển đội lên. Điều này sẽ bóp nghẹt sức mua của người tiêu dùng Châu Á, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng nội địa. Các ngân hàng trung ương Châu Á sẽ bị đẩy vào thế tiến thoái lưỡng nan: Buộc phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, qua đó bóp nghẹt đà tăng trưởng, hoặc giữ nguyên lãi suất và chấp nhận lạm phát tàn phá nền kinh tế.
Các quốc gia nhập khẩu dầu ròng khổng lồ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và nhiều nước ASEAN sẽ chứng kiến hóa đơn nhập khẩu năng lượng phình to. Điều này dẫn đến thâm hụt cán cân thương mại nghiêm trọng. Để thanh toán cho các hóa đơn dầu mỏ đắt đỏ, nhu cầu mua đồng USD sẽ tăng vọt, trong khi dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI, FII) có xu hướng rút khỏi các thị trường rủi ro để tìm về nơi trú ẩn an toàn là đồng USD. Kết quả là đồng Yên Nhật (JPY), Won Hàn Quốc (KRW), Rupee Ấn Độ (INR) và các đồng tiền Đông Nam Á sẽ trượt giá mạnh so với USD, làm trầm trọng thêm vòng xoáy lạm phát.
Châu Á là trung tâm sản xuất của toàn cầu. Một đợt tăng giá năng lượng cực đoan sẽ bào mòn lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu. Các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng như thép, xi măng, hóa chất và phân bón sẽ phải cắt giảm công suất do chi phí vận hành vượt quá doanh thu. Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz không chỉ cản trở tàu chở dầu mà còn ảnh hưởng đến tâm lý chung của ngành vận tải biển. Phí bảo hiểm hàng hải sẽ tăng vọt, các tuyến đường vận tải phải thay đổi, dẫn đến sự chậm trễ trong việc giao nhận nguyên vật liệu và linh kiện điện tử.
Thị trường chứng khoán luôn đi trước và phản ánh kỳ vọng của nền kinh tế. Khi kho dự trữ của IEA cạn kiệt, các chỉ số lớn của Châu Á như Nikkei 225 (Nhật Bản), KOSPI (Hàn Quốc), Nifty 50 (Ấn Độ) và Hang Seng (Hong Kong) sẽ đối mặt với làn sóng bán tháo tàn khốc.
Phân hóa mạnh mẽ giữa các nhóm ngành:
- Nhóm giảm sâu:
- Hàng không và Vận tải: Chi phí nhiên liệu bay (jet fuel) và dầu diesel thường chiếm 30-40% chi phí hoạt động của các hãng hàng không và logistics. Giá dầu tăng vọt sẽ xóa sạch lợi nhuận của các hãng hàng không Châu Á, đẩy cổ phiếu của họ chạm đáy.
- Sản xuất công nghiệp và Tiêu dùng: Chi phí đầu vào tăng cao bào mòn biên lợi nhuận, trong khi lạm phát làm giảm sức mua của người tiêu dùng, khiến cổ phiếu nhóm ngành này bị bán tháo.
- Hóa dầu và Nhựa: Phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nguyên liệu từ dầu mỏ, các doanh nghiệp này sẽ chịu thiệt hại trực tiếp ngay lập tức.
- Nhóm phòng thủ và hưởng lợi:
- Thăm dò và Khai thác Dầu khí (Upstream): Các công ty khai thác dầu khí nội địa hoặc có mỏ dầu ngoài Trung Đông tại Malaysia, Indonesia hay Trung Quốc sẽ chứng kiến dòng tiền đầu cơ đổ vào mạnh mẽ.
- Năng lượng tái tạo: Trong bối cảnh hoảng loạn về an ninh năng lượng hóa thạch, các cổ phiếu điện gió, điện mặt trời và pin lưu trữ năng lượng sẽ được giới đầu tư săn đón như một giải pháp dài hạn tất yếu để thoát khỏi sự kìm kẹp của dầu mỏ.
Mức độ thiệt hại của cuộc khủng hoảng sẽ không đồng đều trên khắp Châu Á. Nhật Bản và Hàn Quốc là hai quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất do nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu công nghiệp và gần như phải nhập khẩu 100% lượng dầu tiêu thụ. Nguy cơ lạm phát đình đốn tại hai quốc gia này là hiện hữu. Nền kinh tế khổng lồ của Ấn Độ nhập khẩu hơn 85% nhu cầu dầu mỏ. Giá dầu tăng cao có thể thổi bùng lạm phát, làm chệch hướng các nỗ lực tăng trưởng của New Delhi và khiến thị trường chứng khoán trong nước sụt giảm nghiêm trọng do dòng vốn ngoại tháo chạy.
Mặc dù cũng là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc có thể “dễ thở” hơn đôi chút nhờ các hợp đồng cung cấp năng lượng dài hạn qua đường ống từ Nga và Trung Á, không đi qua Hormuz. Tuy nhiên, sự suy giảm nhu cầu tiêu dùng toàn cầu do giá dầu tăng vẫn sẽ giáng đòn mạnh vào cỗ máy xuất khẩu của nước này.
Bức tranh khối ASEAN sẽ có sự pha trộn mạnh mẽ. Các nước nhập khẩu ròng như Thái Lan, Philippines và Việt Nam sẽ đối mặt với lạm phát và áp lực tỷ giá. Ngược lại, Malaysia và Indonesia – những quốc gia xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt – có thể ghi nhận sự gia tăng nguồn thu ngân sách tạm thời, dù nền kinh tế chung vẫn chịu ảnh hưởng từ sự suy thoái toàn cầu.
Sự kết hợp giữa lượng dự trữ cạn kiệt của IEA và sự phong tỏa kéo dài tại Eo biển Hormuz sẽ là một kịch bản “thiên nga đen” đối với Châu Á. Nó không chỉ đơn thuần là việc giá xăng đắt hơn, mà là một cú sốc cơ cấu đe dọa trực tiếp đến tính cạnh tranh của chuỗi cung ứng, thổi bùng lạm phát và kích hoạt sự tháo chạy của dòng vốn trên các thị trường chứng khoán.