Các tuyên bố cứng rắn mới nhất từ Tehran cùng những động thái quân sự thực địa đang đẩy khu vực Trung Đông và nền kinh tế toàn cầu vào một vòng xoáy khủng hoảng mới. Việc đe dọa phong tỏa hoàn toàn Eo biển Hormuz đối với một số quốc gia mục tiêu không chỉ là một nước cờ địa chính trị, mà còn là ngòi nổ cho một thảm họa kinh tế toàn cầu với dự báo giá dầu có thể vượt ngưỡng 200 USD/thùng.
Theo các thông tin mới nhất, Bộ Chỉ huy Quân đội Iran đã đưa ra một tuyên bố chấn động, có nguy cơ làm thay đổi cục diện thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran khẳng định sẽ không cho phép xuất khẩu “dù chỉ một lít dầu” sang Mỹ, Israel và các quốc gia đối tác thông qua Eo biển Hormuz. Tuyên bố này đi kèm với một lời đe dọa sắc lạnh: “Mọi con tàu (vi phạm lệnh cấm) đều là mục tiêu hợp pháp đối với chúng tôi”.
Đây không phải là những lời đe dọa suông. Tình hình thực địa đang diễn biến vô cùng phức tạp và nguy hiểm. Đã có những hình ảnh và báo cáo lan truyền về việc các tàu chở hàng bị tấn công khi cố gắng di chuyển qua khu vực eo biển này. Đáng lo ngại hơn, các nguồn tin hàng hải cho biết Tehran đã bắt đầu triển khai rải thủy lôi (mìn hải quân) tại vùng biển xung quanh khu vực. Động thái này chuyển từ việc răn đe bằng lời nói sang hành động quân sự thực tế, tạo ra một vùng cấm đi lại trên thực tế đối với các tàu thuyền thương mại.
Để hiểu được mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng, cần nhìn nhận lại tầm quan trọng độc nhất vô nhị của Eo biển Hormuz. Nằm giữa Oman và Iran, eo biển này kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Ở điểm hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng khoảng 33 km, với các làn đường vận chuyển dành cho tàu bè vào và ra chỉ rộng vỏn vẹn 3 km mỗi làn.
Bất chấp sự nhỏ hẹp về mặt địa lý, đây là tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20% tổng lượng tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu – tương đương khoảng 21 triệu thùng dầu mỗi ngày – đi qua vùng nước hẹp này. Dầu từ Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Kuwait, Iraq và chính Iran đều phải qua đây để đến thị trường châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Ngoài ra, đây cũng là tuyến đường xuất khẩu khoảng 20% lượng Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của toàn cầu, chủ yếu từ Qatar.
Không giống như một số tuyến đường khác trên thế giới, Eo biển Hormuz hầu như không có tuyến đường ống thay thế nào đủ khả năng bù đắp sản lượng nếu tuyến đường biển bị ách tắc hoàn toàn. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng lập tức tạo ra cú sốc cho hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.
Phản ứng của thị trường trước các thông tin phong tỏa luôn rất nhạy cảm, nhưng nếu sự phong tỏa trở thành hiện thực kéo dài. Các chuyên gia năng lượng và tài chính hàng đầu đã lên tiếng cảnh báo rằng, trong kịch bản tồi tệ nhất khi Eo biển Hormuz bị đóng cửa hoặc giao thông bị đình trệ nghiêm trọng do rủi ro an ninh, giá dầu thô có thể dễ dàng vọt lên mức 200 USD/thùng, thậm chí cao hơn.
Cú sốc giá dầu này sẽ kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền tàn khốc đối với nền kinh tế toàn cầu:
- Lạm phát phi mã.
- Suy thoái kinh tế.
- Khủng hoảng chuỗi cung ứng.
Về mặt chiến thuật quân sự, việc đối phó với một eo biển bị rải mìn là vô cùng khó khăn. Thủy lôi là loại vũ khí răn đe hiệu quả và rẻ tiền. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sở hữu năng lực tác chiến phi đối xứng đáng gờm với hàng ngàn xuồng cao tốc, tàu ngầm mini, tên lửa chống hạm bờ biển và kho thủy lôi khổng lồ.
Việc rà phá bom mìn trong một vùng nước hẹp, dưới tầm ngắm của các bệ phóng tên lửa và radar từ trên bờ biển Iran, là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm và mất nhiều thời gian. Ngay cả khi các lực lượng hải quân quốc tế, dẫn đầu là Hạm đội 5 của Mỹ đóng tại Bahrain, can thiệp để mở đường, nguy cơ xảy ra đụng độ trực tiếp là rất lớn.
Sự leo thang này đặt cộng đồng quốc tế vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Mỹ và các đồng minh phương Tây tuyên bố cam kết bảo vệ “tự do hàng hải” và có thể sẽ phải triển khai các biện pháp hộ tống quân sự quy mô lớn. Tuy nhiên, bất kỳ tia lửa nào bùng phát tại eo biển này đều có nguy cơ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh toàn diện trên toàn khu vực Trung Đông.
Việc Iran đe dọa và có các động thái thực tế nhằm phong tỏa Eo biển Hormuz đối với các quốc gia đối thủ không chỉ là một cuộc khủng hoảng khu vực mà là một mối đe dọa mang tính toàn cầu. Vũ khí hóa tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới là một con dao hai lưỡi. Trong khi nó cung cấp cho Tehran một đòn bẩy đàm phán cực lớn, nó cũng đẩy cả thế giới đến bờ vực thẳm của một cuộc khủng hoảng kinh tế và một cuộc xung đột quân sự tàn khốc.
Thế giới hiện đang nín thở theo dõi các diễn biến tiếp theo.