Nga đang chứng kiến một sự sụt giảm đáng kể trong khối lượng xuất khẩu dầu thô trong tháng đầu tiên của năm 2026. Động thái này không đơn thuần là sự biến động theo mùa vụ mà phản ánh một sự điều chỉnh chiến lược của các công ty dầu khí trong nước: giảm bán dầu thô ra nước ngoài để tập trung nguồn lực cho các nhà máy lọc dầu (NMLD) nội địa. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh kỳ vọng về việc nới lỏng các hạn chế xuất khẩu xăng dầu và tình trạng chiết khấu giá dầu Nga đang tăng cao kỷ lục.
Theo Argus, xuất khẩu dầu của Nga sang các thị trường xa (ngoài khối CIS) trong tháng 1/2026 dự kiến đạt 17,67 triệu tấn. Con số này đánh dấu mức giảm 6,7% (tương đương giảm 1,27 triệu tấn) so với tháng 12/2025. Mặc dù con số này vẫn cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái (tháng 1/2025 chỉ đạt 16,37 triệu tấn do ảnh hưởng của bão), nhưng xu hướng giảm so với tháng trước là rất rõ rệt.
Sự sụt giảm diễn ra chủ yếu ở hướng xuất khẩu sang phương Tây. Tổng lượng xuất khẩu dự kiến giảm 12%, xuống còn 10,16 triệu tấn. Tại các cảng Baltic như Primorsk, lượng hàng xuất đi giảm tới 13,1% sau khi đạt đỉnh vào tháng 12. Cảng Novorossiysk ở Biển Đen cũng ghi nhận mức giảm 12,8%. Dòng chảy dầu Urals của Nga và Kebco của Kazakhstan qua hệ thống đường ống Druzhba dự kiến giảm 10,4%, chỉ còn 760.000 tấn. Sự sụt giảm này ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà máy lọc dầu của tập đoàn MOL (Hungary) tại Slovakia.
Trái ngược với bức tranh ảm đạm ở phía Tây, xuất khẩu sang phương Đông vẫn duy trì đà tăng trưởng nhẹ, với mức tăng dự kiến 1,3%, đạt 7,51 triệu tấn.
Lý do chính đằng sau việc cắt giảm xuất khẩu dầu thô là quyết định tăng cường nguồn cung cho các nhà máy lọc dầu trong nước. Dữ liệu cho thấy lượng dầu thô được vận chuyển qua hệ thống Transneft đến các NMLD nội địa trong tháng 1 dự kiến tăng 0,8%, đạt 20,85 triệu tấn. Các công ty dầu khí lớn cũng đã lên kế hoạch tiếp tục tăng nguồn cung này trong tháng 2.
Động lực cho sự dịch chuyển này đến từ hai yếu tố chính: Chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân (hoạt động lọc dầu thường tăng cao vào thời điểm này để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu cho nông nghiệp) và Kỳ vọng nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu xăng. Giới quan sát và các nguồn tin trong ngành tiết lộ rằng Bộ Năng lượng Nga đã trình lên chính phủ dự thảo nghị định về việc dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu xăng từ ngày 1/2/2026. Việc tích trữ nguồn cung dầu thô để lọc lấy sản phẩm xăng dầu là bước chuẩn bị đón đầu cơ hội xuất khẩu trở lại.
Tuy nhiên, việc dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm là khó xảy ra do rủi ro mất cân đối thị trường nội địa. Thay vào đó, chính phủ có thể sẽ áp dụng cơ chế “tinh chỉnh”, chỉ cho phép xuất khẩu khi đảm bảo dư thừa nguồn cung và các nhà máy đã chạy hết công suất.
Một yếu tố kinh tế quan trọng khác thúc đẩy việc chuyển hướng sang lọc dầu là sự sụt giảm lợi nhuận từ xuất khẩu dầu thô. Trong tuần từ 19-25 tháng 1, mức chiết khấu (discount) của dầu Urals so với dầu Brent đã tăng vọt:
- Tại cảng Primorsk: Chiết khấu lên tới 23,5 USD/thùng.
- Tại cảng Novorossiysk: Chiết khấu đạt 25,5 USD/thùng.
Đây là mức chênh lệch giá cao nhất kể từ tháng 4/2023. Trong một số giao dịch cá biệt, mức chiết khấu thậm chí đã chạm ngưỡng 34 USD/thùng. Lợi nhuận xuất khẩu đang giảm dần theo từng tháng do giá thế giới đi xuống và spread giữa dầu thô và sản phẩm lọc dầu bị thu hẹp.
Trong bối cảnh đó, việc ưu tiên cung cấp dầu thô cho các nhà máy trong nước để sản xuất xăng dầu phục vụ nhu cầu nội địa (vốn đang có giá bán buôn đảm bảo lợi nhuận tốt) hoặc chờ đợi cơ hội xuất khẩu sản phẩm đã qua chế biến trở thành một lựa chọn hợp lý hơn về mặt kinh tế đối với các tập đoàn năng lượng Nga.
Tháng 1/2026 đánh dấu một bước ngoặt trong chiến thuật năng lượng của Nga: giảm xuất khẩu tài nguyên thô để tối ưu hóa giá trị qua khâu chế biến. Mặc dù chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt và mức chiết khấu cao trên thị trường quốc tế, ngành dầu khí Nga đang linh hoạt điều chỉnh dòng chảy năng lượng để vừa đảm bảo an ninh nhiên liệu trong nước, vừa tìm kiếm lợi nhuận tối ưu trong bối cảnh các quy định xuất khẩu có thể sắp thay đổi.