Điện khí hóa nền kinh tế được mô tả là chủ đề của thập kỷ và là cơ chế thực tế chính để thực hiện Chuyển đổi năng lượng. Nó không còn chỉ là một mục tiêu môi trường mà đã trở thành một nhu cầu cấp thiết về kinh tế và an ninh, được thúc đẩy mạnh mẽ bởi sự bùng nổ của AI.
Chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một sự thay đổi cấu trúc khổng lồ từ kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch sang kỷ nguyên điện năng. Hiện tại, chỉ có khoảng 20% năng lượng toàn cầu đến từ điện. Để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, tỷ lệ này cần tăng lên 55% – 70%. Điều này đòi hỏi tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hàng năm khoảng 3-5%. Tại Trung Quốc, tỷ lệ điện trong tiêu thụ năng lượng đã đạt 30% và dự kiến đạt 35% vào năm 2030. Tại Mỹ, nhu cầu điện dự kiến tăng trưởng hơn 3% mỗi năm đến năm 2030. Ngược lại, tại Châu Âu, nhu cầu hiện vẫn thấp hơn mức trước Covid do giá điện cao, nhưng được dự báo sẽ phục hồi khi giá khí đốt và điện giảm xuống.
Khác với các giai đoạn trước, động lực chính của điện khí hóa hiện nay không chỉ là xe điện (EV) mà là các trung tâm dữ liệu phục vụ Trí tuệ nhân tạo (AI). AI tạo ra nguy cơ thiếu hụt năng lượng. Chip AI tiêu thụ năng lượng gấp 4 lần chip thường. IEA dự báo nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030, chiếm tới 11-13% nhu cầu điện tại Mỹ. Robeco cảnh báo rằng dù các trung tâm dữ liệu trở nên hiệu quả hơn, nhu cầu sử dụng chúng tăng lên sẽ dẫn đến tổng lượng điện tiêu thụ tăng ròng, gây áp lực lên lưới điện. Vì AI cần hoạt động 24/7, năng lượng tái tạo gián đoạn là không đủ. Điều này thúc đẩy nhu cầu đối với khí đốt tự nhiên (CCGT) và năng lượng hạt nhân như những nguồn năng lượng thiết yếu để ổn định lưới điện.
Mạng lưới điện được xác định là điểm yếu chí tử cần được khắc phục để quá trình điện khí hóa thành công. Để hỗ trợ quá trình này, thế giới cần đầu tư khoảng 21 nghìn tỷ USD vào lưới điện từ nay đến năm 2050, tương đương với việc xây dựng 9 triệu km đường dây mới. Tại Mỹ và Châu Âu, khoảng 40% lưới điện đã hơn 40 năm tuổi và cần được thay thế. Nhu cầu về máy biến áp, cáp điện (đặc biệt là cáp ngầm biển và cao thế) và thiết bị chuyển mạch đang bùng nổ. Các công ty như Prysmian, Nexans (cáp), Schneider Electric, Eaton (quản lý năng lượng) và các nhà vận hành lưới điện (T&D) như Elia, Redeia được xem là những người hưởng lợi chính.
Điện khí hóa là động lực chính cho một siêu chu kỳ đối với một số kim loại, bất chấp sự suy yếu của kinh tế vĩ mô ở các lĩnh vực khác. Đồng được gọi là kim loại của điện khí hóa. Khoảng 25-30% nhu cầu đồng đến từ lưới điện và xe điện. Sự thiếu hụt nguồn cung mỏ đồng kết hợp với nhu cầu từ lưới điện và trung tâm dữ liệu đang tạo ra sự hỗ trợ dài hạn cho giá đồng. Nhu cầu nhôm cũng được hưởng lợi từ việc mở rộng lưới điện và xe điện (EV dùng nhiều nhôm hơn xe xăng). Tại Trung Quốc, lưu trữ năng lượng (ESS) đang trở thành động lực mới cho nhu cầu nhôm. Mặc dù điện khí hóa nhằm giảm carbon, nhưng than đá đã đạt đỉnh phát điện, trong khi khí đốt vẫn cần thiết trong trung hạn để đảm bảo an ninh năng lượng cho AI.
Tại Mỹ, giá điện có thể tăng 20% so với dự báo để đáp ứng nhu cầu đầu tư mới. Ngược lại, Châu Âu cần giảm giá điện để kích cầu. Điện khí hóa cũng gắn liền với an ninh quốc gia (giảm phụ thuộc năng lượng nhập khẩu). Tuy nhiên, chuỗi cung ứng cho các thiết bị xanh (pin, tấm quang năng) vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc, tạo ra rủi ro địa chính trị.
Trong bối cảnh Chuyển đổi năng lượng, Điện khí hóa nền kinh tế năm 2026 không chỉ là chuyển sang năng lượng xanh mà là một cuộc chạy đua xây dựng cơ sở hạ tầng vật lý (lưới điện, nhà máy điện, cáp) để đáp ứng nhu cầu năng lượng khổng lồ của nền kinh tế số và AI.