Sự rút lui hàng loạt của các thương hiệu ô tô phương Tây đã tạo ra một khoảng trống thị trường khổng lồ tại Liên bang Nga, nhưng khoảng trống đó gần như đã được lấp đầy hoàn toàn bởi các nhà sản xuất Trung Quốc. Trong bối cảnh này, VinFast – thương hiệu xe điện tham vọng của Việt Nam – đang đối mặt với những rào cản tài chính và chiến lược đáng gờm để trở thành một người chơi chính thức trên thị trường này.
Thị trường ô tô Nga đã chứng kiến sự chuyển đổi chưa từng có, với các thương hiệu Trung Quốc chiếm lĩnh một cách quyết đoán cả phân khúc xe đại chúng và xe cao cấp.
Các thương hiệu Trung Quốc đã chiếm 80% số xe cao cấp được bán ra vào đầu năm 2024, với các cái tên như EXEED, Lixiang, TANK, Voyah và Zeekr thay thế các thương hiệu Đức và Nhật Bản truyền thống. Điều này cho thấy người tiêu dùng Nga, ngay cả ở phân khúc giàu có, sẵn lòng chấp nhận các thương hiệu mới, miễn là chúng cung cấp công nghệ tiên tiến và tiện nghi cao hơn. Hầu hết các công ty Trung Quốc lớn (trừ Haval) đã áp dụng mô hình lắp ráp theo hợp đồng (SKD/CKD) tại các nhà máy ô tô cũ của Nga (như JAC tại Moskvich) thay vì đầu tư trực tiếp xây dựng nhà máy. Chiến lược vốn đầu tư thấp giúp họ tránh được rủi ro bị quốc hữu hóa và tiếp cận các ưu đãi của chính phủ.
Mặc dù có lợi thế tiềm năng về chính sách bảo hành 10 năm/200.000 km vượt trội, VinFast đang bị trì hoãn đáng kể trong việc gia nhập thị trường chính thức, chủ yếu do các rào cản phi thị trường và thách thức về định vị sản phẩm. Mô hình xuất khẩu xe nguyên chiếc (CBU) từ Việt Nam sang Nga bị kết luận là không khả thi về mặt tài chính. Rào cản lớn nhất là “Phí Tái Chế” (Утилизационный сбор).
Phí tái chế là một khoản thuế quan bảo hộ mang tính phòng hộ đối với xe nhập khẩu. Đối với một chiếc xe điện mới nhập khẩu, khoản phí này lên tới 667.400 RUB. Sau khi cộng Phí tái chế, thuế nhập khẩu (15%), Thuế GTGT (20%), và các chi phí khác, giá bán lẻ ước tính của VinFast VF 8 Eco nhập khẩu sẽ bị đẩy lên tới khoảng 8,4 triệu RUB. Mức giá này cao hơn đáng kể so với các đối thủ lắp ráp tại địa phương như Zeekr 001 (5,6 triệu – 7 triệu RUB) và các đối thủ hybrid (Voyah Free từ 4,5 triệu RUB), khiến VinFast không thể cạnh tranh về giá.
VinFast, hiện chỉ cung cấp xe điện thuần túy (BEV), đang bỏ lỡ một nửa thị trường xe “năng lượng mới” cao cấp thành công ở Nga. Sự phổ biến của các mẫu xe điện mở rộng phạm vi (EREV/PHEV) như Lixiang L9 và Voyah Free cho thấy một phân khúc thị trường đáng kể lo ngại về phạm vi hoạt động và cơ sở hạ tầng, điều mà VinFast hiện chưa giải quyết được. Các mẫu xe chính của VinFast (VF 8 và VF 9) phải đối mặt với thách thức đáng kể về các chỉ số cốt lõi như phạm vi hoạt động và hiệu suất so với các đối thủ hàng đầu như Zeekr 001, vốn có khả năng tăng tốc vượt trội và phạm vi hoạt động lớn hơn.
Để giảm giá bán lẻ xuống mức cạnh tranh (khoảng 5-6 triệu RUB), VinFast bắt buộc phải chuyển sang lắp ráp tại địa phương (CKD/SKD) để được chính phủ Nga hoàn lại Phí tái chế và tiếp cận các ưu đãi. Sự chậm trễ trong việc thiết lập hợp tác lắp ráp hoặc xây dựng cơ sở sản xuất mới với một đối tác không bị trừng phạt chính là lý do khiến VinFast chưa thể chính thức gia nhập thị trường
Nếu muốn thành công, VinFast cần tránh mô hình nhập khẩu trực tiếp và chuyển trọng tâm chiến lược sang việc đảm bảo một đối tác lắp ráp theo hợp đồng không bị trừng phạt càng sớm càng tốt. Mặc dù thị trường Nga đầy rủi ro địa chính trị và tài chính, việc trở thành một thương hiệu được cấp phép và hỗ trợ chính thức có thể là Lợi thế Bán hàng Độc nhất (USP) mạnh mẽ của VinFast, định vị hãng là “giải pháp thay thế chính thức, an toàn” so với hàng nhập khẩu thị trường xám.