VOSTOK BUSINESS CONSULTING

Thị trường nhập khẩu bia và đồ uống có cồn tại Liên bang Nga đang trải qua một giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc, được đánh dấu bằng sự dịch chuyển nguồn cung khỏi các quốc gia châu Âu truyền thống sang các đối tác thuộc Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) và châu Á. Động thái này, chủ yếu do các rào cản thuế quan và địa chính trị, đang mở ra một khoảng trống thị trường, đặt ra câu hỏi về khả năng các nhà sản xuất bia Việt Nam có thể khai thác lợi thế này để gia tăng thị phần xuất khẩu.

Theo dữ liệu từ nhà điều hành hệ thống đánh dấu Dấu hiệu Trung thực (Честный Знак) của Nga, tổng khối lượng nhập khẩu bia và đồ uống có cồn trong bốn tháng đầu năm 2026 đã đạt 135 triệu lít, tăng mạnh 51% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù sản xuất nội địa trong cùng kỳ giảm 2,2%, mức tăng trưởng nhập khẩu ấn tượng này được các chuyên gia thị trường lý giải chủ yếu là hiệu ứng nền thấp.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự chuyển dịch này là chính sách thuế quan bảo hộ quyết liệt của Nga. Thuế nhập khẩu đối với sản phẩm từ các quốc gia “không thân thiện” (chủ yếu là EU) đã tăng gấp 10 lần, lên 1,5 euro/lít từ tháng 9/2025. Điều này đã làm tê liệt các kênh cung ứng truyền thống, với nhập khẩu từ Cộng hòa Séc giảm 57,8% (còn 2 triệu lít) và từ Đức giảm 67,7% (còn 1,9 triệu lít) trong quý I/2026. Ngược lại, mức thuế dành cho các nước thuộc Liên minh Hải quan (EAEU) chỉ dao động ở mức 0,018–0,04 euro/lít. Điều này đã tạo ra sự bùng nổ của các kênh trung chuyển.

Belarus đã trở thành trung tâm logistics lớn nhất, chiếm gần 60% tổng lượng nhập khẩu (81 triệu lít), tăng 167% so với cùng kỳ. Trung Quốc, với tư cách là quốc gia “thân thiện” không chịu thuế suất cao, đã tăng nhập khẩu 16% lên 13,5 triệu lít. Các quốc gia Baltic như Estonia, Latvia, và Lithuania cũng ghi nhận mức tăng nhập khẩu đáng kể, hoạt động như các hub logistics cho hàng hóa châu Âu được tái định tuyến.

Sự thay đổi này đã giúp thị phần bia nhập khẩu tăng từ 5% năm 2025 lên khoảng 9% trong năm 2026. Mặc dù dữ liệu thị trường chỉ ra sự gia tăng nhập khẩu bia từ các nước EAEU và Trung Quốc, cấu trúc thương mại hiện tại của Nga đang tạo ra một cửa sổ cơ hội chiến lược cho các doanh nghiệp Việt Nam, một đối tác quan trọng trong chiến lược Xoay trục sang châu Á của LB Nga.

Việt Nam là thành viên của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á-Âu (VN-EAEU FTA), hưởng lợi từ mức thuế quan 0% đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Nếu bia Việt Nam nằm trong danh mục ưu đãi này, sản phẩm sẽ có lợi thế cạnh tranh áp đảo so với bia châu Âu và ngang bằng với các đối thủ trong khối EAEU.

Sự rút lui của các thương hiệu phương Tây đã tạo ra một khoảng trống cung ứng rộng lớn trong ngành hàng tiêu dùng và thực phẩm chế biến tại Nga. Các thương hiệu bia Việt Nam có thể lấp đầy phân khúc này, đặc biệt là trong bối cảnh người tiêu dùng Nga vẫn duy trì sức mua ổn định. Hệ thống logistics đang chuyển sang Hành lang Phía Đôngvới thời gian vận chuyển chỉ khoảng 30-35 ngày đến Moscow, nhanh hơn tuyến đường truyền thống qua kênh đào Suez. Đây là tuyến đường khả thi và an toàn hơn cho hàng hóa, bao gồm cả các sản phẩm có khối lượng lớn như bia, cho phép các nhà xuất khẩu Việt Nam thiết lập chuỗi cung ứng trực tiếp.

Để thành công trong việc xuất khẩu bia sang Nga, các doanh nghiệp Việt Nam cần vượt qua các thách thức:

• Chi phí Vận tải: Mặc dù Hành lang Phía Đông rút ngắn thời gian, chi phí vận tải đường sắt nội địa Nga vẫn có thể đẩy tổng chi phí logistics lên cao hơn so với đường biển thuần túy. Bia là sản phẩm có tỷ suất lợi nhuận trên khối lượng không cao, đòi hỏi tối ưu hóa chi phí đóng gói và vận chuyển.
• Tiêu chuẩn Kỹ thuật và Ngôn ngữ (EAC): Bao bì và thông tin sản phẩm phải được điều chỉnh để đáp ứng các quy định của EAEU và phải được in bằng tiếng Nga để tăng nhận diện thương hiệu tại các chuỗi siêu thị lớn của Nga.
• Cạnh tranh: Cần cạnh tranh trực tiếp với các nhà cung cấp đang có tốc độ tăng trưởng cao như Trung Quốc và Belarus, những nước đang chiếm ưu thế về mặt địa lý hoặc chính sách.

Cơ hội cho ngành bia Việt Nam tại thị trường Nga là có tính cấu trúc và dài hạn. Khác với các mặt hàng nông sản (vốn là nhu cầu tự nhiên), việc thâm nhập thị trường bia đòi hỏi một chiến lược chuyên nghiệp nhằm khai thác lợi thế thuế quan từ VN-EAEU FTA và tận dụng triệt để sự đứt gãy chuỗi cung ứng châu Âu.

Thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng: (1) Đảm bảo chất lượng đáp ứng chứng nhận EAC; (2) Đầu tư vào logistics qua Hành lang Phía Đông; và (3) Tập trung vào thương hiệu và bao bì phù hợp với thị hiếu Nga. Việc này không chỉ là một giải pháp tình thế mà là một bước đi chiến lược nhằm đạt mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên mức 15 tỷ USD vào năm 2030.