VOSTOK BUSINESS CONSULTING

Lời cảnh báo của ông Kirill Dmitriev – Giám đốc Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga (РФПИ) – rằng thế giới đang “mộng du” bước vào cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất trong lịch sử, không phải là một phát ngôn cường điệu. Kết hợp các dữ liệu thị trường và tình hình địa chính trị thực tế, những nhận định từ các chuyên gia như Eric Nuttall hay Andy O’Brien phản ánh một bức tranh hoàn toàn khách quan, dựa trên bài toán cung cầu vật lý đang bị phá vỡ nghiêm trọng bởi sự kiện phong tỏa eo biển Hormuz.

Con số 700 triệu thùng dầu bị thiếu hụt mà các báo cáo nhắc đến hoàn toàn khớp với thực tế chuỗi cung ứng. Trong hơn 60 ngày qua, với lượng tàu chở dầu qua eo biển sụt giảm gần như về mức không, cộng hưởng với việc Iran chủ động cắt giảm sản lượng khai thác, thị trường đã mất đi một khối lượng năng lượng khổng lồ mà không một nguồn dự trữ chiến lược nào có thể bù đắp nổi. Để so sánh, các cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 và 1979 chỉ làm sụt giảm từ 4% đến 6% nguồn cung toàn cầu. Cú sốc năm 2026 lớn gấp 3 đến 4 lần về quy mô, biến đây trở thành sự kiện gián đoạn năng lượng tồi tệ nhất kể từ Thế chiến II.

Cảnh báo của Eric Nuttall – đối tác tại Ninepoint Partners – về việc giá dầu có thể vượt ngưỡng $150/thùng được xây dựng trên một nguyên lý kinh tế cơ bản: khi nguồn cung không thể tăng, cách duy nhất để cân bằng thị trường là ép nhu cầu phải giảm.

Hiện tại, các kho dự trữ dầu thương mại và chiến lược trên toàn thế giới đang cạn kiệt với tốc độ kỷ lục. Riêng trong tháng 3/2026, lượng dầu lưu kho toàn cầu đã giảm hàng chục triệu thùng. Dự kiến đến cuối tháng 5, bộ đệm này sẽ hoàn toàn cạn kiệt. Mức giá $150 không chỉ là kết quả của sự đầu cơ, mà là công cụ bắt buộc của thị trường tự do để buộc người tiêu dùng và các ngành công nghiệp phải thu hẹp hoạt động. Ở mức giá này, chi phí vận tải, hàng không và sản xuất sẽ trở nên quá đắt đỏ, ép nền kinh tế toàn cầu phải tự “hãm phanh” mạnh hơn cả thời kỳ phong tỏa do đại dịch COVID-19

Có lẽ điểm đáng lo ngại nhất trong bức tranh hiện tại là lời cảnh báo của Giám đốc Tài chính ConocoPhillips, Andy O’Brien, về “sự thiếu hụt tài nguyên nghiêm trọng”. Thế giới đang chuyển từ giai đoạn hoảng loạn về giá sang giai đoạn cạn kiệt nhiên liệu vật lý.

Thị trường trong hai tháng qua vẫn duy trì được là nhờ vào “lượng dầu nổi” (dầu đã được bơm lên các siêu tàu chở dầu rời Vùng Vịnh từ cuối mùa đông). Tính đến tháng 5/2026, những chuyến tàu cuối cùng này đã cập cảng. Khi dòng chảy liên tục bị cắt đứt, sẽ không còn chuyến tàu nào đến thay thế. Bắt đầu từ tháng 6 và tháng 7, sự thiếu hụt sẽ lan rộng theo một lộ trình tồi tệ. Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc là những quốc gia tuyến đầu hứng chịu rủi ro. Các nền kinh tế này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu qua đường biển từ Trung Đông và có chuỗi cung ứng dài. Các trạm xăng tại đây có thể đối mặt với tình trạng chia khẩu phần hoặc cạn kiệt nhiên liệu.

Cựu Lục địa – với các nền kinh tế công nghiệp nặng như Đức, Ý, và Anh – sẽ cạn kiệt bộ đệm dự trữ ngay sau đó. Ấn Độ, dù nỗ lực tìm kiếm các nguồn cung thay thế, cũng không thể tránh khỏi vòng xoáy thiếu hụt do quy mô tiêu thụ khổng lồ.

Đánh giá tình hình sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn vào dầu mỏ. Eo biển Hormuz còn là yết hầu của ngành nông nghiệp toàn cầu, nơi trung chuyển một nửa lượng phân bón thiết yếu của thế giới (urê, amoniac, lưu huỳnh).

Sự thiếu hụt khí đốt tự nhiên và việc phong tỏa các cảng biển đã đẩy giá phân bón tăng hơn gấp đôi chỉ trong hai tháng. Điều này biến khủng hoảng năng lượng thành một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực tiềm tàng. Việc thiếu hụt nhiên liệu cản trở quá trình thu hoạch và vận chuyển logistics, trong khi giá phân bón tăng vọt đe dọa trực tiếp đến sản lượng mùa vụ tiếp theo. Kết quả tất yếu sẽ là lạm phát lõi bùng nổ, đặt các ngân hàng trung ương vào thế tiến thoái lưỡng nan: không thể tăng lãi suất vì kinh tế đang đình trệ (đình lạm – stagflation), nhưng cũng không thể bơm tiền vì giá cả đang leo thang.

Những gì ông Kirill Dmitriev, Eric Nuttall và lãnh đạo ConocoPhillips nhận định hoàn toàn phản ánh một hiện thực vật lý khách quan, không thể chối cãi. Thế giới đang không chỉ đối mặt với một đợt tăng giá năng lượng thông thường, mà là sự đứt gãy của một cấu trúc cung ứng toàn cầu đã tồn tại hàng thập kỷ.

Nếu tình hình địa chính trị tại Trung Đông không sớm đi đến một giải pháp hòa bình và tuyến hàng hải Vùng Vịnh không được khơi thông, mùa hè năm 2026 sẽ được lịch sử ghi nhận là thời điểm bắt đầu của một cuộc suy thoái toàn cầu sâu rộng, nơi tình trạng thiếu hụt nhiên liệu vật lý, cắt điện luân phiên và khủng hoảng lương thực trở thành hiện thực tại hàng loạt quốc gia.