Trong bối cảnh bàn cờ địa chính trị thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, cuộc gặp gỡ kéo dài năm giờ đồng hồ tại Moscow giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto không chỉ đơn thuần là một nghi thức ngoại giao. Đó là một cuộc đối thoại marathon mang tính bước ngoặt. Theo Thư ký Nội các Indonesia Teddy Indra Wijaya, đằng sau những cái bắt tay là các thỏa thuận thực chất, lấy năng lượng làm trọng tâm. Sự kiện này mang lại những bài học sâu sắc cho cả hai quốc gia về cách sinh tồn và phát triển trong một thế giới đa cực.
Đối với Jakarta, chuyến đi này là một lớp học thực tiễn về việc bảo vệ lợi ích quốc gia. Trọng tâm của triết lý này nằm ở khái niệm “tự chủ chiến lược” – tức là khả năng một quốc gia tự quyết định các chính sách đối nội và đối ngoại của mình dựa trên lợi ích cốt lõi, mà không bị phụ thuộc, ép buộc hay chi phối bởi sức ép từ các cường quốc khác.
Thay vì chỉ tuyên bố trên giấy, Indonesia đã thể hiện sự tự chủ này qua những cái bắt tay thực tế với Nga, bất chấp áp lực cô lập Moscow từ phương Tây.
Hai bên đã thảo luận sâu về việc Tập đoàn Rosatom (Nga) tham gia phát triển các nhà máy điện hạt nhân (cả quy mô lớn và nhỏ) tại Indonesia. Bên cạnh đó, dự án nhà máy lọc dầu Tuban – một dự án tỷ đô hợp tác cùng Nga – cũng được thúc đẩy để giải cơn khát năng lượng của nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của cái dạ dày đối với ổn định xã hội, ông Prabowo đã chốt các thỏa thuận đảm bảo nguồn cung phân bón và lúa mì ổn định từ Nga.
Kế hoạch mở lại đường bay thẳng giữa Moscow và Bali được đặt lên bàn nghị sự, hứa hẹn một cú hích lớn cho ngành du lịch và dòng vốn đầu tư trực tiếp.
Ở chiều ngược lại, Moscow cũng rút ra được những bài học quý giá trong chiến lược xoay trục về phía Đông và Nam của mình.
Cánh cửa ngoại giao với phương Tây có thể đang thu hẹp, nhưng một cuộc họp kéo dài đến năm giờ đồng hồ với lãnh đạo Indonesia cho thấy Nga đang học cách đầu tư nghiêm túc vào các cường quốc tầm trung đang lên. Nga nhận ra rằng tại Đông Nam Á, những lời kêu gọi chính trị là chưa đủ. Bằng cách đáp ứng chính xác những gì Indonesia đang khát – công nghệ lõi, lương thực và hạ tầng – Moscow học được cách đan xen lợi ích kinh tế vào địa chính trị, tạo ra những sợi dây liên kết vô cùng bền chặt.
Sự xích lại gần nhau giữa Nga và Indonesia không diễn ra trong môi trường chân không. Động thái này ngay lập tức tạo ra những gợn sóng trong khu vực Đông Nam Á và Châu Á – Thái Bình Dương.
Nhìn chung, các quốc gia như Malaysia, Việt Nam hay Thái Lan không coi sự kiện này là một mối đe dọa. Trái lại, họ nhìn thấy ở Indonesia một sự đồng điệu trong chiến lược “ngoại giao cây tre” – mềm dẻo, linh hoạt và không chọn phe. Việc Indonesia công khai hợp tác với Nga thực chất đang ngầm tạo ra một tiền lệ an toàn cho các nước ASEAN khác. Nó chứng minh rằng các quốc gia đang phát triển hoàn toàn có quyền tối đa hóa lợi ích kinh tế với mọi đối tác, từ Mỹ, Trung Quốc cho đến Nga, mà không cần phải vướng vào các cuộc xung đột ý thức hệ của các siêu cường.
Tuy nhiên, đối với các đối tác phương Tây và một số đồng minh của Mỹ tại Châu Á, động thái này được quan sát với sự thận trọng. Nó là lời nhắc nhở rõ ràng rằng các lệnh trừng phạt kinh tế khó có thể tạo ra sức ép toàn cầu nếu các quốc gia Phương Nam chọn cách đặt lợi ích kinh tế và an ninh năng lượng của chính họ lên hàng đầu.
Có thể nói, sự kiện này khẳng định một chân lý mới trong quan hệ quốc tế: Sự tin cậy được xây dựng qua những lợi ích đan xen thực chất, chứ không chỉ bằng những tuyên bố ngoại giao. Việc hai nhà lãnh đạo dành trọn năm tiếng đồng hồ để mổ xẻ chi tiết từ thùng dầu, bao phân bón đến các lò phản ứng hạt nhân đã minh chứng cho sự lên ngôi của ngoại giao thực dụng. Giữa một thế giới đầy rạn nứt, Nga và Indonesia đã cho thấy lợi ích song trùng và sự tôn trọng tính tự chủ của nhau chính là ngôn ngữ chung mạnh mẽ nhất.