Trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại Nga, một mô hình cực kỳ phổ biến là công ty TNHH (ООО) do một người duy nhất vừa làm chủ sở hữu (учредитель), vừa kiêm luôn chức vụ Tổng giám đốc (директор). Để tối ưu hóa chi phí, nhiều ông chủ rỉ tai nhau một “bí kíp”: Không ký hợp đồng lao động, không trả lương cho Giám đốc, mà chỉ đợi đến cuối quý rút tiền dưới dạng Cổ tức (Дивиденды). Lý do rất hấp dẫn: Cổ tức chỉ chịu thuế TNCN (НДФЛ), giúp công ty “né” được khoản đóng góp Bảo hiểm xã hội lên tới 30% áp dụng cho tiền lương.
Tuy nhiên, dưới hệ thống giám sát bằng Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tinh vi của Cơ quan Thuế Liên bang Nga (ФНС) năm 2026, “bí kíp” này đã trở thành một tấm vé một chiều dẫn đến những đợt thanh tra khốc liệt và những khoản phạt tàn khốc.
Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về những hậu quả pháp lý mà doanh nghiệp của bạn sẽ phải đối mặt nếu lạm dụng chiêu thức này.
Logic của Cơ quan Thuế (ФНС)
Nhiều người Việt lập luận rằng: “Công ty của tôi, tôi tự làm, tôi thích nhận lương hay không là quyền của tôi”. Lập luận này hoàn toàn sai lầm trước pháp luật Nga. Cơ quan Thuế và Tòa án Nga có một logic “thép”: Công ty đang hoạt động, có phát sinh doanh thu, có ký kết hợp đồng, có xuất hóa đơn. Một pháp nhân không thể tự nó làm những việc này. Phải có một cá nhân (Giám đốc) thực hiện các giao dịch đó. Theo Bộ luật Lao động Nga (ТК РФ), mọi hoạt động cống hiến sức lao động tạo ra giá trị đều tạo thành quan hệ lao động (трудовые отношения), bất kể bạn có ký hợp đồng hay không. Và đã có lao động thì bắt buộc phải có tiền lương trả định kỳ.
Việc một Giám đốc điều hành công ty sinh lãi hàng triệu Rúp nhưng lại có mức lương… 0 Rúp là một sự vô lý phi tự nhiên. ФНС ngay lập tức xếp công ty này vào nhóm “Cảnh báo đỏ: Có dấu hiệu trốn thuế quy mô lớn”.
Tái phân loại giao dịch
Nếu bạn bị ФНС gõ cửa, kịch bản tồi tệ nhất sẽ diễn ra thông qua một thủ tục gọi là Tái phân loại giao dịch (Переквалификация сделки). Thanh tra thuế sẽ chứng minh rằng khoản Cổ tức mà bạn rút ra thực chất là Tiền lương bị che giấu (Скрытая заработная плата). Khi giao dịch bị lật mặt, hậu quả tài chính ập đến:
- Truy thu Bảo hiểm xã hội (~30%): Toàn bộ (hoặc một phần lớn) số tiền bạn gọi là “cổ tức” sẽ bị áp dụng mức phí bảo hiểm xã hội (Страховые взносы). Nếu bạn rút 1 triệu Rúp, công ty lập tức nợ nhà nước thêm khoảng 300.000 Rúp.
- Phạt hành chính (Từ 20% đến 40%): Do hành vi này bị coi là “cố ý trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế”, công ty sẽ bị phạt thêm 40% trên tổng số tiền bảo hiểm chưa nộp.
- Lãi chậm nộp (Пени): Tính theo từng ngày kể từ thời điểm đáng lẽ bạn phải nộp bảo hiểm cho đến ngày bị phát hiện. Khoản này có thể cộng dồn lên mức khổng lồ sau 1-2 năm.
- Tính lại Thuế TNCN (НДФЛ): Nếu số tiền rút ra đủ lớn, bạn có thể bị đẩy lên mức thuế suất lũy tiến cao hơn (lên đến 22% theo luật 2026).
Mất quyền giảm Thuế TNDN (25%)
Một nghịch lý của việc “không nhận lương” là bạn đang gián tiếp làm tăng lợi nhuận tính thuế của công ty. Từ năm 2025/2026, thuế Thu nhập Doanh nghiệp (Налог на прибыль) đã tăng lên mức 25%.
- Tiền lương và các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội được tính vào Chi phí hợp lệ, giúp đánh tụt lợi nhuận xuống, từ đó tiết kiệm được 25% tiền thuế cho công ty.
- Trong khi đó, Cổ tức được trả từ Lợi nhuận sau thuế, nghĩa là công ty đã phải cắn răng nộp 25% cho nhà nước rồi mới được lấy phần còn lại đem chia. Việc cố tiết kiệm 30% bảo hiểm bằng cách hy sinh quyền khấu trừ 25% thuế TNDN là một bài toán kinh tế rất thiển cận.
Rủi ro giữa “Chỉ nhận Cổ tức” và “Lương kết hợp Cổ tức”
| Tiêu chí | Mô hình “0 Lương, Chỉ Cổ tức” | Mô hình “Lương tối thiểu + Cổ tức” (Khuyên dùng) |
| Mức độ rủi ro bị thanh tra | Rất Cao (Cờ đỏ từ AI của Thuế) | Rất Thấp (Hoạt động bình thường) |
| Quyền lợi Bảo hiểm/Hưu trí | Không có | Có (Tích lũy thâm niên cho Giám đốc) |
| Giảm trừ Thuế TNDN (25%) | Không được giảm trừ | Được trừ chi phí lương & bảo hiểm |
| Hậu quả nếu bị phát hiện | Truy thu 30% + Phạt 40% + Lãi | Không phát sinh phạt |
VBC khuyến cáo:
Đừng cố qua mặt hệ thống điện tử của ФНС bằng một bảng lương trống trơn. Giải pháp an toàn, thông minh và hợp pháp nhất là áp dụng Mô hình kết hợp (Lương + Cổ tức).
- Ký Hợp đồng lao động: Hãy tự ký hợp đồng với chính mình.
- Trả lương ở mức tối thiểu (МРОТ): Đặt mức lương cho Giám đốc ít nhất bằng mức lương tối thiểu vùng, hoặc đăng ký làm việc bán thời gian (0.5 ставка) nếu công ty mới thành lập và doanh thu chưa cao.
- Đóng bảo hiểm đầy đủ cho phần lương này. Số tiền này không đáng kể nhưng nó là “tấm khiên” hợp pháp hóa toàn bộ hoạt động của công ty.
- Phần lợi nhuận còn lại: Lúc này, bạn hoàn toàn tự tin và ung dung rút ra dưới dạng Cổ tức (với mức thuế 13% – 15%) một cách đàng hoàng mà không sợ bất kỳ đoàn thanh tra nào soi xét.