Tại Liên bang Nga, kỷ nguyên của hệ thống thuế phẳng và quản lý lao động linh hoạt đang dần khép lại, nhường chỗ cho một cơ chế giám sát tài khóa chặt chẽ, lũy tiến và dựa trên nền tảng số hóa toàn diện. Đối với các doanh nghiệp hoạt động tại Nga hoặc có quan hệ hợp tác với Nga, năm 2025 không chỉ mang đến những thay đổi về thuế suất mà còn thay đổi cả bản chất của việc tuân thủ quy định.
Khi cánh cửa hợp tác với phương Tây khép lại, hành lang kinh tế Nga – Việt Nam đang nổi lên như một trục chiến lược quan trọng. Không còn dừng lại ở thương mại hàng hóa truyền thống, mối quan hệ này đang tiến hóa thành sự tích hợp sâu rộng về năng lượng, công nghệ và nguồn nhân lực.
Thuế thu nhập cá nhân
Năm 2025 đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên thuế thu nhập cá nhân (NDFL) “gần như phẳng” tại Nga. Việc chuyển sang hệ thống thuế lũy tiến 5 bậc là một thay đổi mang tính cấu trúc, đòi hỏi các bộ phận nhân sự và kế toán phải tái thiết lập toàn bộ quy trình tính lương và hoạch định ngân sách nhân sự.
Thay vì mức thuế suất 13% hoặc 15% đơn giản như trước đây, hệ thống mới áp dụng biểu thuế lũy tiến dựa trên tổng thu nhập tích lũy trong năm dương lịch. Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến nhóm nhân sự cấp cao và các chuyên gia nước ngoài làm việc tại Nga. Đối với phần lớn người lao động có thu nhập dưới 2,4 triệu rúp/năm (tương đương khoảng 200.000 rúp/tháng), mức thuế suất 13% vẫn được duy trì. Đây là lớp bảo vệ cho thu nhập của tầng lớp lao động phổ thông và trung cấp.
Tuy nhiên, khi thu nhập vượt qua ngưỡng này, gánh nặng thuế sẽ tăng lên đáng kể theo từng bậc thang. Cụ thể, phần thu nhập nằm trong khoảng từ 2,4 triệu đến 5 triệu rúp sẽ chịu thuế suất 15%. Tiếp theo, phần thu nhập từ 5 triệu đến 20 triệu rúp sẽ chịu mức thuế 18%. Đối với các khoản thu nhập từ 20 triệu đến 50 triệu rúp, mức thuế tăng lên 20%. Cuối cùng, bất kỳ khoản thu nhập nào vượt quá 50 triệu rúp sẽ chịu mức thuế tối đa là 22%.
Sự thay đổi này tạo ra một thách thức lớn trong việc “gross-up” (quy đổi lương nét sang lương gộp) cho nhân sự cấp cao. Trước đây, việc dự báo chi phí thuế NDFL tương đối đơn giản. Giờ đây, một khoản thưởng cuối năm (bonus) lớn có thể đẩy nhân viên từ bậc thuế 15% lên 18% hoặc 20%, làm giảm đáng kể thu nhập thực nhận nếu không có sự điều chỉnh từ phía công ty.
VBC khuyến nghị các doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ hợp đồng lao động, đặc biệt là các điều khoản về lương ròng (net salary). Nếu hợp đồng cam kết trả lương ròng, chi phí của doanh nghiệp sẽ tăng vọt do hiệu ứng “thuế chồng thuế” khi phải bù đắp phần thuế suất tăng thêm. Hệ thống phần mềm kế toán (như 1C) cần được cập nhật ngay lập tức để theo dõi thu nhập tích lũy từ tất cả các nguồn của người lao động trong suốt năm tài chính, nhằm đảm bảo khấu trừ đúng tỷ lệ tại thời điểm chi trả.
Song song với việc tăng thuế suất đối với người thu nhập cao, chính phủ Nga cũng điều chỉnh chính sách hỗ trợ xã hội thông qua việc tăng mức giảm trừ gia cảnh cho trẻ em, có hiệu lực từ 01/01/2025. Đây là một nỗ lực nhằm cân bằng lại tác động của lạm phát và khuyến khích gia tăng dân số.
Mức khấu trừ cho con thứ hai đã được tăng gấp đôi, từ 1.400 rúp lên 2.800 rúp. Đối với con thứ ba và các con tiếp theo, mức khấu trừ tăng mạnh từ 3.000 rúp lên 6.000 rúp. Mức khấu trừ cho trẻ em khuyết tật vẫn giữ ở mức cao là 12.000 rúp cho cha mẹ và người giám hộ.
Một điểm cải tiến quan trọng trong quy trình hành chính là việc tự động hóa áp dụng khấu trừ. Người lao động không còn bắt buộc phải nộp đơn xin khấu trừ cho người sử dụng lao động nếu thông tin đã có sẵn trong hệ thống. Kế toán doanh nghiệp, với vai trò là đại lý thuế, có trách nhiệm tự động áp dụng các mức giảm trừ này. Tuy nhiên, đối với nhân viên mới hoặc lần đầu hưởng khấu trừ, việc cung cấp giấy khai sinh hoặc giấy chứng nhận kết hôn vẫn là bắt buộc để làm căn cứ pháp lý. Ngoài ra, giới hạn thu nhập tích lũy để được hưởng khấu trừ cũng được nâng từ 350.000 rúp lên 450.000 rúp, giúp kéo dài thời gian hưởng ưu đãi trong năm.
Trong giai đoạn chuyển giao này, VBC dự báo sẽ xuất hiện nhiều sai sót trong kê khai thuế. Một lỗi phổ biến là việc không cộng gộp các khoản thu nhập bất thường (như cổ tức, quà tặng giá trị lớn) vào cơ sở tính thuế lũy tiến, dẫn đến việc áp dụng sai bậc thuế. Cần lưu ý rằng cơ quan thuế Liên bang (FNS) sẽ tổng hợp dữ liệu từ tất cả các nguồn thu nhập của cá nhân. Nếu doanh nghiệp khấu trừ thiếu, cá nhân sẽ nhận được thông báo nộp bổ sung vào năm sau, gây ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp và sự hài lòng của nhân viên.
Phí bảo hiểm và tối ưu hóa chi phí lao động
Nếu năm 2025 là năm của thuế thu nhập cá nhân, thì năm 2026 sẽ là năm của gánh nặng bảo hiểm xã hội. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị ngân sách ngay từ bây giờ cho sự gia tăng đáng kể trong chi phí nhân sự gián tiếp này.
Tâm điểm của sự thay đổi là việc nâng mức “cơ sở giới hạn thống nhất” để tính phí bảo hiểm. Đối với năm 2026, con số này đã được ấn định ở mức 2.979.000 rúp cho mỗi cá nhân. Con số này được tính toán dựa trên mức lương bình quân dự kiến tại Nga vào năm 2026 là khoảng 108.000 rúp/tháng.
Cơ chế hoạt động như sau: Doanh nghiệp phải đóng phí bảo hiểm ở mức tiêu chuẩn 30% cho phần thu nhập của nhân viên nằm trong giới hạn 2,979 triệu rúp này. Chỉ khi thu nhập vượt qua ngưỡng trên, mức phí mới giảm xuống còn 15,1%. So với mức giới hạn của năm 2025 là 2.759.000 rúp, mức tăng khoảng 8% này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ phải đóng mức phí 30% cho một phần lương lớn hơn đáng kể trước khi được hưởng mức ưu đãi.
Về mặt tài chính, điều này tạo ra một khoản chi phí gia tăng “ẩn” cho các doanh nghiệp sử dụng lao động có trình độ cao. Với mỗi nhân viên có thu nhập cao hơn mức giới hạn, doanh nghiệp sẽ phải trả thêm khoảng 66.000 rúp tiền bảo hiểm trong năm 2026 so với năm trước đó.
Siết chặt ưu đãi đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME)
Chính sách ưu đãi giảm phí bảo hiểm cho SME (15% cho phần lương vượt quá mức lương tối thiểu – MROT) vẫn được duy trì, nhưng điều kiện áp dụng sẽ trở nên khắt khe hơn từ năm 2026. Để được hưởng mức giảm này, các doanh nghiệp trong một số lĩnh vực sản xuất và xã hội sẽ phải đáp ứng tiêu chí “doanh thu thuần khiết”. Cụ thể, ít nhất 70% tổng doanh thu của doanh nghiệp phải đến từ hoạt động kinh doanh chính được đăng ký trong danh mục ưu đãi.
Điều này đặt ra rủi ro lớn cho các doanh nghiệp đa ngành nghề. Ví dụ, một công ty sản xuất phần mềm (được ưu đãi) nhưng lại có nguồn thu lớn từ đầu tư tài chính hoặc cho thuê bất động sản (không được ưu đãi) có thể bị loại khỏi danh sách hưởng thuế suất thấp nếu tỷ trọng doanh thu từ phần mềm sụt giảm xuống dưới 70%. Khi đó, toàn bộ quỹ lương sẽ bị tính phí 30%, gây ra cú sốc về dòng tiền.
Đối với các công ty công nghệ thông tin (IT), vốn được hưởng nhiều ưu đãi nhất, cấu trúc phí bảo hiểm từ năm 2026 cũng sẽ thay đổi: 15% cho phần thu nhập trong giới hạn và 7,6% cho phần vượt giới hạn. Đây là sự điều chỉnh tăng so với các mức ưu đãi gần như bằng 0 trước đó, đòi hỏi các giám đốc tài chính (CFO) phải tính toán lại biên lợi nhuận của các dự án công nghệ dài hạn.
Dòng tiền, cổ tức và rủi ro vay nội bộ
Trong bối cảnh lãi suất cơ bản tại Nga duy trì ở mức cao kỷ lục để kiềm chế lạm phát, các chiến lược rút tiền và tài trợ vốn truyền thống đang trở nên rủi ro hơn bao giờ hết. VBC khuyến nghị doanh nghiệp chuyển từ các biện pháp “tối ưu hóa thuế” rủi ro sang các cấu trúc tuân thủ nghiêm ngặt nhưng hiệu quả.
Việc chi trả cổ tức, từng là phương thức rút lợi nhuận tiêu chuẩn, nay đòi hỏi sự thận trọng cao độ. Thuế suất khấu trừ tại nguồn đối với cổ tức trả cho cổ đông không cư trú là 15%. Tuy nhiên, do Nga đã đình chỉ nhiều điều khoản quan trọng trong các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) với các quốc gia được coi là “không thân thiện”, khả năng áp dụng mức thuế ưu đãi 5% hoặc 10% đã bị thu hẹp đáng kể.
Về quy trình nội bộ, doanh nghiệp cần tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc “tài sản ròng”. Cổ tức chỉ được phép chia từ lợi nhuận ròng sau thuế và chỉ khi giá trị tài sản ròng không thấp hơn vốn điều lệ sau khi chia. Một điểm mới trong năm 2025 là yêu cầu thông báo trước cho Cơ quan Thuế Liên bang (FNS) về các khoản chi trả cổ tức dự kiến cho cổ đông nước ngoài, nhằm kiểm soát dòng vốn chảy ra khỏi biên giới.
Một rủi ro tiềm ẩn khác là việc “ngụy trang” cổ tức. Nếu doanh nghiệp chi trả cổ tức hàng tháng thay vì lương để trốn tránh phí bảo hiểm, cơ quan thuế có quyền phân loại lại khoản này thành tiền lương và truy thu 30% phí bảo hiểm cùng các khoản phạt. Do đó, VBC khuyến nghị nên thực hiện chia cổ tức theo quý hoặc tốt nhất là theo năm, dựa trên báo cáo tài chính đã được kiểm toán.
Năm 2025, việc chủ sở hữu vay tiền từ công ty hoặc công ty cho nhân viên vay với lãi suất thấp là một chiến lược tài chính cực kỳ nguy hiểm. Khái niệm “lợi ích vật chất” từ việc tiết kiệm chi phí lãi vay đã được kích hoạt trở lại với mức thuế suất trừng phạt.
Lợi ích vật chất phát sinh khi lãi suất khoản vay thấp hơn 2/3 lãi suất chủ đạo của Ngân hàng Trung ương Nga. Với lãi suất chủ đạo giả định ở mức 20%, ngưỡng này là khoảng 13,3%. Nếu công ty cho vay lãi suất 0% hoặc 1%, phần chênh lệch lãi suất sẽ bị coi là thu nhập chịu thuế của người vay. Mức thuế áp dụng cho khoản thu nhập ảo này là 35% đối với cư dân thuế và 30% đối với người không cư trú.
Ví dụ: Một khoản vay 10 triệu rúp lãi suất 0% có thể tạo ra một khoản thuế phải nộp lên tới hàng trăm nghìn rúp mỗi năm, biến khoản vay “ưu đãi” thành gánh nặng tài chính. VBC khuyến nghị chấm dứt các khoản vay nội bộ lãi suất thấp và xem xét các phương án thay thế.
Khi doanh nghiệp cần vốn hoạt động, thay vì cho công ty vay (với rủi ro thuế khi xóa nợ), chủ sở hữu nên sử dụng cơ chế “Đóng góp vào tài sản” (вклад в имущество) theo Điều 251 Bộ luật Thuế Liên bang Nga.
Đây là phương thức an toàn và hiệu quả nhất hiện nay. Cổ đông có thể chuyển tiền hoặc tài sản vào công ty để tăng tài sản ròng mà không cần tăng vốn điều lệ. Khoản tiền này không bị tính là thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Quan trọng hơn, vì đây không phải là khoản vay, công ty không có nghĩa vụ phải hoàn trả, do đó loại bỏ hoàn toàn rủi ro phát sinh thuế từ thu nhập do xóa nợ trong tương lai. Để thực hiện, điều lệ công ty (Устав) bắt buộc phải có điều khoản cho phép cổ đông đóng góp vào tài sản; nếu chưa có, cần sửa đổi điều lệ trước khi chuyển tiền.
Rủi ro từ lao động thuê ngoài và công tác phí
Sự chuyển dịch của thị trường lao động sang mô hình kinh tế Gig (Gig economy) đã khiến cơ quan thuế Nga (FNS) đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người tự doanh (Самозанятые).
FNS đã triển khai hệ thống tính điểm rủi ro tự động để phát hiện các trường hợp “ngụy trang quan hệ lao động” bằng hợp đồng dịch vụ với người tự doanh nhằm trốn thuế và phí bảo hiểm. Dựa trên các tài liệu phương pháp luận, VBC tổng hợp lại các yếu tố cốt lõi trong danh sách “29 câu hỏi” mà FNS thường sử dụng để chất vấn lãnh đạo doanh nghiệp. Nếu câu trả lời cho đa số các câu hỏi sau là “Có”, doanh nghiệp đang đối mặt với nguy cơ bị thanh tra và truy thu thuế rất cao:
- Người tự doanh có tuân thủ lịch làm việc cố định của công ty (ví dụ: 9h sáng đến 6h chiều) không?
- Họ có chỗ ngồi làm việc cố định tại văn phòng công ty không?
- Công ty có cung cấp máy tính, điện thoại, phần mềm hay công cụ dụng cụ cho họ không?
- Việc thanh toán có được thực hiện định kỳ hai lần một tháng vào các ngày cố định (giống ngày trả lương) không?
- Mối quan hệ có mang tính chất liên tục, kéo dài (trên 3 tháng) thay vì theo từng dự án cụ thể không?
- Người tự doanh có chịu sự giám sát, chỉ đạo trực tiếp của quản lý công ty về quy trình làm việc không?
- Họ có phải là nhân viên cũ của công ty đã nghỉ việc chưa quá 2 năm không? (Đây là vi phạm nghiêm trọng nhất và dễ bị phát hiện nhất).
- Thu nhập từ công ty có chiếm 100% tổng thu nhập của người tự doanh không?
Bộ Lao động Nga cũng đã đề xuất các chỉ số rủi ro mới cho năm 2025: Doanh nghiệp hợp tác với trên 10 người tự doanh có thu nhập trung bình trên 25.000 rúp/tháng sẽ bị đưa vào tầm ngắm của các ủy ban liên ngành. Hậu quả của việc bị tái phân loại quan hệ lao động là doanh nghiệp phải nộp truy thu 13% NDFL, 30% bảo hiểm xã hội trên toàn bộ số tiền đã chi trả, cộng thêm tiền phạt từ 20-40%.
Chi phí công tác là một “vùng xám” khác thường bị cơ quan thuế xuất toán. Quy định năm 2025 đã làm rõ các giới hạn miễn thuế cho tiền công tác phí: 700 rúp/ngày cho công tác trong nước và 2.500 rúp/ngày cho công tác nước ngoài. Các khoản chi vượt mức này sẽ bị tính vào thu nhập chịu thuế của nhân viên.
Danh sách “43 câu hỏi” về công tác phí tập trung vào tính hợp lệ của chứng từ và mục đích kinh doanh. Một số điểm trọng yếu bao gồm:
- Chứng từ vận chuyển: Vé máy bay điện tử phải đi kèm thẻ lên máy bay (boarding pass) có dấu kiểm soát an ninh hoặc xác nhận bay của hãng hàng không. Chỉ in tờ vé điện tử là chưa đủ.
- Lưu trú: Phải có hóa đơn khách sạn (акт) hoặc hợp đồng thuê nhà hợp pháp kèm chứng từ thanh toán. Việc đặt phòng qua các nền tảng trung gian cần đảm bảo hóa đơn cuối cùng thể hiện tên khách và thời gian lưu trú chính xác.
- Ngày nghỉ trong chuyến đi: Nếu nhân viên ở lại thêm cuối tuần sau khi kết thúc công việc, chi phí vé về có được khấu trừ không? (Thường là có, nhưng chi phí lưu trú thêm thì không).
- Dịch vụ VIP: Chi phí phòng chờ VIP tại sân bay hoặc taxi hạng sang có được coi là chi phí hợp lý không? (Thường xuyên bị cơ quan thuế bác bỏ nếu không chứng minh được tính cấp thiết kinh doanh).
- Thuế du lịch: Từ 2025, thuế du lịch mới được áp dụng và cần được hạch toán riêng biệt.
Kết luận và khuyến nghị của VBC
1. Đối với quản trị nội bộ tại Nga (2026):
- Rà soát thuế: Thực hiện ngay việc kiểm toán lại các hợp đồng lao động và cơ cấu lương để thích ứng với biểu thuế lũy tiến. Cân nhắc chuyển đổi các khoản thưởng cuối năm thành các phúc lợi không chịu thuế nếu có thể.
- Làm sạch danh mục nhà thầu: Loại bỏ hoặc chuyển đổi các hợp đồng với người tự doanh có dấu hiệu vi phạm 29 tiêu chí rủi ro. Chi phí tuân thủ cao hơn vẫn rẻ hơn nhiều so với chi phí phạt và truy thu.
- Tái cấu trúc vốn: Chấm dứt các khoản vay nội bộ lãi suất thấp. Sử dụng cơ chế “đóng góp vào tài sản” để bơm vốn an toàn cho doanh nghiệp.
2. Đối với chiến lược hợp tác Nga – Việt (Tầm nhìn 2030+):
- Đa dạng hóa thanh toán: Không phụ thuộc vào một kênh ngân hàng duy nhất. Hãy chủ động tìm kiếm các đối tác có khả năng thực hiện thanh toán bù trừ hoặc sẵn sàng thử nghiệm các kênh thanh toán số mới.
- Đầu tư vào con người: Tận dụng các chương trình đào tạo nhân lực song phương để xây dựng đội ngũ nhân sự người Việt am hiểu công nghệ và văn hóa Nga. Đây sẽ là “tài sản mềm” quý giá nhất cho sự phát triển bền vững đến năm 2050.
- Đón đầu làn sóng năng lượng: Các doanh nghiệp phụ trợ nên chuẩn bị năng lực để tham gia vào chuỗi cung ứng cho các dự án năng lượng hạt nhân và năng lượng tái tạo sắp tới tại Việt Nam.
Năm 2025 mở ra một kỷ nguyên của sự minh bạch và kỷ luật tài khóa tại Nga, đồng thời là khởi đầu cho một giai đoạn hội nhập sâu sắc hơn, chiến lược hơn với Việt Nam. Sự thành công sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết kết hợp sự tuân thủ nghiêm ngặt trong nước với sự linh hoạt và tầm nhìn xa trong hoạt động quốc tế.