Trong thực tế kinh doanh của cộng đồng người Việt tại Liên bang Nga, một tình huống rất hay xảy ra: Cổ đông A góp 90% vốn nhưng chỉ đứng tên, còn cổ đông B góp 10% vốn nhưng lại là người trực tiếp điều hành và mang về toàn bộ lợi nhuận. Đến kỳ chia lợi nhuận, A muốn nhường cho B nhận 50% số tiền để bù đắp công sức. Hành động chia cổ tức “không theo tỷ lệ vốn góp” này hoàn toàn được Luật Doanh nghiệp Nga cho phép. Tuy nhiên, dưới lăng kính của Cơ quan Thuế (ФНС), đây lại là một “miếng mồi ngon” để truy thu và phạt nặng.
Mâu thuẫn giữa Luật Doanh nghiệp và Luật Thuế
Đây là khởi nguồn của mọi rắc rối mà các giám đốc Việt Nam thường mắc bẫy. Luật Doanh nghiệp (Điều 28, Luật 14-ФЗ) cho phép công ty TNHH (ООО) chia cổ tức không theo tỷ lệ cổ phần, NẾU điều này được quy định rõ trong Điều lệ (Устав) của công ty. Luật Thuế (Khoản 1 Điều 43, NК RФ) định nghĩa rõ ràng: “Cổ tức là bất kỳ thu nhập nào mà cổ đông nhận được khi phân phối lợi nhuận TỶ LỆ THUẬN (пропорционально) với cổ phần của họ”.
Đối với Cơ quan Thuế: Chỉ có phần tiền tương ứng với tỷ lệ cổ phần mới được gọi là “Cổ tức”. Phần tiền nhận vượt mức tỷ lệ cổ phần KHÔNG PHẢI LÀ CỔ TỨC, mà là một loại “Thu nhập khác”. Việc thay đổi tên gọi này sẽ làm thay đổi hoàn toàn cách tính thuế!
Kịch bản đánh thuế đối với phần Cổ tức “Vượt mức”
Giả sử công ty chia 1.000.000 Rúp. Cổ đông B nắm 10% cổ phần (đáng lẽ nhận 100.000 Rúp), nhưng được chia 50% (nhận 500.000 Rúp). Cơ quan thuế sẽ chẻ giao dịch của B ra làm hai phần:
Phần 1: 100.000 Rúp (Đúng tỷ lệ)
- Xử lý: Đây là Cổ tức chuẩn.
- Thuế: Áp dụng mức thuế Cổ tức ưu đãi (13% cho số tiền dưới 2.4 triệu Rúp).
Phần 2: 400.000 Rúp (Phần vượt mức tỷ lệ) – Cách đánh thuế phần này phụ thuộc vào việc cổ đông B là Cá nhân hay Pháp nhân.
Trường hợp 1: Nếu B là CÁ NHÂN (Nộp thuế НДФЛ)
- Mất quyền ưu đãi thuế riêng: Khoản 400.000 Rúp này bị gộp vào “Cơ sở tính thuế chính” (cùng rổ với tiền lương), chịu mức thuế lũy tiến từ 13% lên đến 22% (theo biểu thuế 2026).
- “Bảo hiểm xã hội” (~30%): Nếu cá nhân B đang làm việc tại công ty (ví dụ: làm Giám đốc hoặc nhân viên), Cơ quan Thuế sẽ lập tức “tái phân loại” 400.000 Rúp này thành Tiền thưởng che giấu (Скрытая премия). Hậu quả: Công ty bị truy thu thêm ~30% tiền đóng Bảo hiểm xã hội (Страховые взносы) trên số tiền 400.000 Rúp đó, cộng thêm tiền phạt chậm nộp!
Trường hợp 2: Nếu B là PHÁP NHÂN (Nộp thuế TNDN)
Nếu B là một công ty khác đang sở hữu 10% cổ phần:
- Phần 400.000 Rúp sẽ bị coi là “Tài sản nhận miễn phí” (Безвозмездно полученное имущество).
- Công ty B sẽ phải nộp Thuế Thu nhập Doanh nghiệp ở mức tiêu chuẩn 25% (áp dụng từ năm 2025/2026) cho khoản tiền này, thay vì được hưởng mức thuế cổ tức ưu đãi (13% hoặc 0%).
Chia cổ tức Đúng tỷ lệ vs. Không theo tỷ lệ (Dành cho Cá nhân)
| Tiêu chí | Phần đúng tỷ lệ (Cổ tức chuẩn) | Phần vượt mức (Thu nhập khác) |
| Thuế Thu nhập cá nhân (НДФЛ) | 13% – 15% (Tính riêng lẻ) | Lũy tiến 13% – 22% (Cộng dồn với lương) |
| Truy thu Bảo hiểm Xã hội (~30%) | TUYỆT ĐỐI KHÔNG | NGUY CƠ RẤT CAO (Nếu cổ đông là nhân sự công ty) |
| Quyền Giảm trừ thuế xã hội | Không được áp dụng | Có thể được áp dụng |
| Độ chú ý của Cơ quan Thuế | Bình thường | Cảnh báo kiểm tra |
VBC khuyến cáo:
Việc dùng Cổ tức “không theo tỷ lệ” để thưởng công cho người làm nhiều là một nước đi sai lầm về mặt tài chính. Tiền cổ tức được trích ra từ lợi nhuận sau thuế, nghĩa là công ty của bạn đã phải nộp 25% Thuế TNDN cho số tiền đó, rồi sau đó lại đối mặt với nguy cơ bị truy thu thêm 30% bảo hiểm xã hội.
Cách làm thông minh và hợp pháp nhất: Chia cổ tức ĐÚNG, NGHIÊM NGẶT theo tỷ lệ cổ phần. Phần tiền mà cổ đông A muốn “thưởng thêm” cho cổ đông B, hãy hợp thức hóa bằng cách lập Hợp đồng lao động và trả cho B dưới dạng Lương Giám đốc / Tiền thưởng hiệu suất (Премия).
Dù trả lương cũng phải đóng thuế НДФЛ và Bảo hiểm xã hội, nhưng toàn bộ chi phí lương thưởng này sẽ được TÍNH VÀO CHI PHÍ HỢP LỆ (Расходы) của công ty, giúp công ty làm giảm lợi nhuận trước thuế, từ đó tiết kiệm được 25% Thuế TNDN (Налог на прибыль) cho chính số tiền đó!