Trong quá trình kinh doanh tại Nga, đặc biệt là trong những giai đoạn công ty cần vốn để xoay vòng hoặc mở rộng, một kịch bản rất đẹp và đầy tình nghĩa thường diễn ra: Công ty đã ra quyết định chia cổ tức (Дивиденды), nhưng một cổ đông lại hào phóng tuyên bố: “Thôi, tôi không lấy đâu, cứ để tiền đó lại cho công ty làm ăn” (Отказ от дивидендов). Hành động này nghe có vẻ rất “nội bộ” và vô hại, nhưng dưới góc nhìn của Bộ Tài chính và Cơ quan Thuế Nga (ФНС), đây là một giao dịch tiềm ẩn rủi ro thuế khổng lồ.
Khi một cổ đông từ chối nhận khoản tiền đã được phê duyệt cho mình, nghĩa vụ thuế sẽ thay đổi hoàn toàn đối với cả cá nhân đó và công ty.
Người từ chối có bị tính thuế TNCN (НДФЛ) không?
Câu trả lời là: KHÔNG.
Theo Bộ Tài chính Nga (thể hiện qua nhiều thư hướng dẫn, ví dụ: Thư số 03-04-06/81252), thuế Thu nhập cá nhân (НДФЛ) chỉ phát sinh khi bạn thực sự nhận được tiền hoặc lợi ích vật chất (ngày tiền ting ting vào tài khoản). Nếu bạn từ chối nhận cổ tức trước khi công ty chuyển tiền, bạn không hề nhận được bất kỳ khoản thu nhập nào. Do đó, công ty không phải khấu trừ và bạn cũng không phải nộp 13% – 15% thuế НДФЛ cho khoản tiền bị từ chối này.
Điều này chỉ đúng khi bạn từ chối để trả lại tiền cho công ty. Nếu bạn làm giấy: “Tôi từ chối nhận cổ tức của tôi để nhường phần đó cho ông A (một cổ đông khác)”, cơ quan thuế sẽ coi đây là hành vi bạn đã “nhận” tiền rồi đem tặng cho người khác. Hậu quả: Cả bạn và ông A đều phải nộp thuế НДФЛ!
Bẫy Thu nhập bất thường (Налог на прибыль 25%)
Đây chính là nơi nhiều doanh nghiệp Việt Nam “ngã ngựa”. Khi công ty ra Biên bản chia cổ tức, khoản tiền đó đã được hạch toán thành “Khoản nợ phải trả” của công ty đối với cổ đông. Khi cổ đông làm đơn từ chối, khoản nợ này bị xóa bỏ và tiền quay ngược trở lại quỹ của công ty.
Theo luật thuế Nga, nếu chỉ viết một tờ đơn đơn giản là “Tôi từ chối nhận cổ tức”, khoản tiền đó ngay lập tức biến thành “Thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh” (Внереализационный доход). Hậu quả là công ty của bạn sẽ phải nộp thuế Thu nhập doanh nghiệp với mức 25% (áp dụng từ 2025/2026) trên chính số tiền cổ tức bị từ chối đó!
Ví dụ: Bạn nhường lại 1.000.000 Rúp cho công ty. Công ty sẽ bị cơ quan thuế “cắn” mất 250.000 Rúp tiền thuế.
3 Giải pháp an toàn cho Doanh nghiệp Việt
Để giữ lại tiền cho công ty mà không làm bốc hơi 25% giá trị, Kế toán trưởng (Главбух) và Giám đốc cần áp dụng một trong những chiến lược pháp lý sau:
Giải pháp 1 (Tối ưu nhất): Đừng vội ra Quyết định chia cổ tức
Nếu công ty đang cần vốn, cách tốt nhất là không chia cổ tức ngay từ đầu. Tại Đại hội đồng thành viên, hãy thống nhất ra biên bản: “Giữ lại toàn bộ lợi nhuận của năm để tái đầu tư (Нераспределенная прибыль)“. Khi tiền chưa từng được chia, nó không phát sinh nợ, và hoàn toàn không có rủi ro thuế cho bất kỳ ai.
Giải pháp 2: Xóa nợ để Tăng tài sản ròng (Прощение долга)
Nếu lỡ ký Quyết định chia cổ tức rồi cổ đông mới đổi ý, tuyệt đối không dùng từ “Từ chối” (Отказ). Thay vào đó, hai bên hãy ký một Thỏa thuận xóa nợ (Соглашение о прощении долга). Trong văn bản bắt buộc phải ghi rõ mục đích xóa nợ là: “Nhằm mục đích tăng tài sản ròng của công ty” (в целях увеличения чистых активов). Nhờ câu thần chú này, khoản thu nhập của công ty sẽ được áp dụng quyền miễn thuế 100% theo điểm 11, phần 1, Điều 251 Bộ luật Thuế Nga (НК РФ).
Giải pháp 3: Để quá hạn 3 năm (Невостребованные дивиденды)
Theo quy định, nếu cổ đông không yêu cầu công ty thanh toán cổ tức trong vòng 3 năm (hoặc tối đa 5 năm nếu Điều lệ quy định), khoản tiền này sẽ được gọi là Cổ tức không có người nhận.
Hết thời hạn này, số tiền đó sẽ tự động được phục hồi lại vào lợi nhuận chưa phân phối của công ty. Đặc biệt, theo điểm 3.4 Điều 251 NК RФ, dòng tiền phục hồi theo cách này không bị đánh thuế TNDN. Phương pháp này an toàn nhưng tốn thời gian chờ đợi.
Hậu quả của việc “Từ chối cổ tức”
| Hình thức xử lý | Thuế TNCN (Của cổ đông) | Thuế TNDN 25% (Của công ty) | Độ an toàn pháp lý |
| Viết đơn “Từ chối nhận” đơn thuần | 0% | PHẢI NỘP 25% | Rất thấp (Tuyệt đối tránh) |
| Nhường cổ tức cho cổ đông khác | Phải nộp 13-15% | 0% | Thấp (Bị đánh thuế kép) |
| Ký “Xóa nợ để tăng tài sản ròng” | 0% | ĐƯỢC MIỄN (0%) | Cao (Cần văn bản chuẩn) |
| Không chia ngay từ đầu | 0% | ĐƯỢC MIỄN (0%) | Tuyệt đối (Nên làm) |
VBC khuyến cáo:
Lòng tốt và sự hỗ trợ tài chính cho công ty là điều đáng quý, nhưng trong luật thuế của Nga, “từ ngữ” quan trọng hơn “ý định”. Một chữ “Từ chối” (Отказ) có thể khiến công ty mất oan một phần tư số tiền. Khi muốn bơm vốn ngược lại cho doanh nghiệp, hãy luôn ngồi lại với Luật sư nội bộ hoặc Kế toán trưởng để định hình giao dịch dưới dạng “Đóng góp tài sản” hoặc “Xóa nợ tăng tài sản ròng”. Đừng bao giờ tự tay viết đơn nếu chưa có sự kiểm duyệt của chuyên gia kế toán!