Trong quá trình kinh doanh tại Nga, việc chủ doanh nghiệp (người sáng lập) cho công ty TNHH (ООО) của mình vay tiền là một thực tiễn rất phổ biến. Tuy nhiên, sau một thời gian, khi doanh nghiệp làm ăn chưa sinh lời hoặc cần làm đẹp báo cáo tài chính để vay vốn ngân hàng, nhiều ông chủ Việt quyết định “xóa nợ” (прощение долга) cho công ty. Thao tác này nghe có vẻ là một “việc nội bộ” đơn giản, nhưng dưới lăng kính của Cơ quan Thuế Liên bang Nga (ФНС), nó có thể biến thành một khoản thu nhập chịu thuế khổng lồ nếu không được xử lý đúng cách.
Việc người sáng lập quyết định không đòi lại khoản tiền đã cho công ty vay mang lại lợi ích ngay lập tức cho bảng cân đối kế toán. Tuy nhiên, để bảo vệ dòng tiền khỏi mức thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) 20%, các doanh nghiệp Việt Nam tại Nga cần đặc biệt lưu ý những “quy tắc ngầm” sau đây.
Xóa nợ = Thu nhập bất thường
Theo quan điểm mặc định của Luật Thuế Nga, khi một khoản nợ được xóa, công ty sẽ phát sinh một khoản thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh (внереализационный доход). Lẽ ra công ty phải trả số tiền này, nhưng nay lại được giữ lại, do đó, cơ quan thuế có quyền yêu cầu đánh thuế 20% trên số tiền đó.
Tuy nhiên, luật pháp Nga vẫn dành ra những “lối thoát” hợp pháp để bảo vệ doanh nghiệp, đặc biệt là khi chủ nợ lại chính là người sáng lập công ty.
Tiền gốc vs. Tiền lãi
Đây là cái bẫy lớn nhất mà nhiều doanh nghiệp Việt tại Nga thường mắc phải. Bộ Tài chính Nga (Минфин РФ) phân biệt rất rạch ròi giữa việc xóa nợ tiền gốc và xóa nợ tiền lãi.
- Đối với Tiền gốc (Тело займа): Được miễn thuế 0%Nếu người sáng lập tha thứ khoản tiền gốc, công ty không phải nộp thuế TNDN (theo điểm 11, phần 1, Điều 251 Bộ luật Thuế Nga). Điều kiện tiên quyết là trong Thỏa thuận xóa nợ (Соглашение о прощении долга) phải ghi rõ mục đích của việc xóa nợ là “nhằm tăng tài sản ròng” (в целях увеличения чистых активов) của công ty. Kể từ năm 2020, quy định này áp dụng cho mọi người sáng lập, bất kể họ nắm giữ 1% hay 100% cổ phần.
- Đối với Tiền lãi (Проценты): Bắt buộc nộp thuế 20%Nếu hợp đồng vay ban đầu có tính lãi (hợp đồng vay có lãi suất), và người sáng lập quyết định xóa luôn cả phần lãi chưa trả, thì số tiền lãi được xóa đó BẮT BUỘC phải chịu thuế TNDN 20%. Lý do của Bộ Tài chính Nga là: tiền lãi là một nghĩa vụ phát sinh, không phải là “tài sản” được truyền lại từ người sáng lập, do đó không được hưởng ưu đãi theo Điều 251.
Đừng “Xóa nợ”, hãy “Đóng góp tài sản”
Nếu hợp đồng vay của bạn là hợp đồng có lãi suất, hoặc bạn muốn loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro bị thanh tra thuế soi xét, các chuyên gia kế toán Nga (Главбух) khuyên bạn KHÔNG nên dùng hình thức “Thỏa thuận xóa nợ”. Thay vào đó, hãy sử dụng thủ thuật pháp lý: Chuyển đổi nợ thành Đóng góp vào tài sản (Вклад в имущество).
Thay vì ký giấy “tôi tha nợ cho công ty”, Đại hội đồng thành viên sẽ ra một nghị quyết: Yêu cầu thành viên đóng góp vào tài sản công ty (theo Điều 27 Luật liên bang về ООО). Sau đó, hai bên ký một thỏa thuận bù trừ nghĩa vụ (зачет встречных требований): Công ty có nghĩa vụ trả nợ, thành viên có nghĩa vụ đóng góp tài sản. Hai nghĩa vụ này triệt tiêu nhau.
Theo điểm 3.4, phần 1, Điều 251 NК RФ, việc chuyển giao tài sản (hoặc quyền tài sản) dưới hình thức đóng góp vào tài sản công ty được miễn thuế TNDN hoàn toàn, bao gồm cả việc bù trừ tiền gốc lẫn tiền lãi.
Hậu quả thuế khi xử lý khoản vay từ người sáng lập
| Phương án | Thuế đối với Tiền gốc | Thuế đối với Tiền lãi | Mức độ an toàn pháp lý |
| Xóa nợ thông thường (Không ghi rõ mục đích) | Phải nộp (20%) | Phải nộp (20%) | Rất thấp (Dễ bị phạt) |
| Xóa nợ để “Tăng tài sản ròng” | Miễn thuế (0%) | Phải nộp (20%) | Trung bình |
| Chuyển nợ thành “Đóng góp tài sản” | Miễn thuế (0%) | Miễn thuế (0%) | Cao nhất |
VBC khuyến cáo: Việc xử lý các khoản vay nội bộ đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong khâu lập văn bản. Chỉ một sai sót nhỏ trong từ ngữ của “Thỏa thuận xóa nợ” (ví dụ: quên cụm từ “в целях увеличения чистых активов”) cũng có thể khiến công ty mất oan hàng triệu Rúp tiền thuế. Trước khi đặt bút ký bất kỳ quyết định nào để xóa nợ cho công ty của mình, hãy yêu cầu kế toán trưởng hoặc luật sư nội bộ soạn thảo theo hướng Bù trừ bằng hình thức Đóng góp tài sản (Вклад в имущество) để đảm bảo an toàn tuyệt đối trước cơ quan thuế (ФНС).