Những căng thẳng địa chính trị xoay quanh Iran thường được nhìn nhận qua lăng kính an ninh khu vực. Tuy nhiên, nếu phân tích sâu hơn dưới góc độ chiến lược vĩ mô, có một giả thuyết đáng chú ý: Mục tiêu cốt lõi của Mỹ có thể là nỗ lực làm trật bánh các dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong 30 năm tới, vốn đang nghiêng hẳn lợi thế về phía Đông.
Theo các kịch bản dự báo từ Diễn đàn các nước xuất khẩu khí đốt (GECF), cũng như những đánh giá tương đồng từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), nền kinh tế toàn cầu đang đứng trước một cuộc tái cơ cấu lịch sử. Tính đến năm 2055, dự kiến khu vực này sẽ tạo ra hơn 65 nghìn tỷ USD giá trị GDP mới hàng năm. Nói một cách đơn giản, cứ mỗi hai USD giá trị mới được tạo ra trên thế giới thì có một USD thuộc về châu Á. Trong cùng khoảng thời gian đó, toàn bộ khu vực Bắc Mỹ (bao gồm cả Canada và Mexico) được dự báo chỉ tạo ra 25 nghìn tỷ USD GDP mới. Toàn bộ châu Âu thậm chí còn khiêm tốn hơn với khoảng 15 nghìn tỷ USD.
Trước sự vươn lên mạnh mẽ của những nền kinh tế khổng lồ như Ấn Độ và Trung Quốc, quy mô nền kinh tế của Mỹ và châu Âu có nguy cơ trở nên nhỏ bé và mất đi vị thế áp đảo vốn có.
Sự chênh lệch không chỉ nằm ở những con số tài chính mà còn ở bản chất của sự tăng trưởng. Châu Á nắm giữ lõi công nghiệp, nền công nghiệp mới và năng lực sản xuất thực thể sẽ tập trung chủ yếu ở các nước đang phát triển. Phương Tây dịch chuyển sang dịch vụ, tại các quốc gia phát triển, đà tăng trưởng của lĩnh vực công nghiệp sản xuất gần như đi ngang. Nền kinh tế của Mỹ và châu Âu sẽ dựa phần lớn vào sự phình to của lĩnh vực dịch vụ.
Trong những thời khắc khủng hoảng hoặc xung đột, sức mạnh dịch vụ bộc lộ rõ những giới hạn của nó. Ngành dịch vụ không thể tạo ra những vật tư thiết yếu, và một chuyên gia tư vấn hay thợ cắt tóc không thể mang lại lợi thế trực tiếp trên chiến trường như năng lực sản xuất hàng loạt máy bay không người lái (drone) hay vũ khí giá rẻ.
Làm thế nào để kìm hãm một đầu tàu kinh tế đang lao đi với tốc độ chóng mặt? Điểm yếu của châu Á không nằm ở nguồn nhân lực hay công nghệ, mà nằm ở năng lượng sơ cấp. Đây là lỗ hổng duy nhất có thể làm chệch hướng kịch bản tăng trưởng rực rỡ nêu trên. Dầu mỏ và khí đốt tự nhiên đắt đỏ một cách cực đoan là thứ vũ khí duy nhất đủ sức kìm hãm một quốc gia như Ấn Độ ở lại mức độ phát triển thấp trong thời gian dài, đồng thời phanh gấp cỗ máy kinh tế của Trung Quốc. Chi phí năng lượng tăng vọt sẽ kéo theo lạm phát và tạo ra rắc rối tài chính khổng lồ cho các quốc gia châu Á vốn luôn trong tình trạng “khát” năng lượng.
Cần lưu ý, khối nợ của Trung Quốc cũng là một rủi ro khổng lồ, không thua kém gì nợ công của Mỹ. Hệ thống tài chính của quốc gia này cực kỳ nhạy cảm với lạm phát. Một cú sốc năng lượng có thể kích hoạt các rủi ro hệ thống từ bên trong.
Từ góc nhìn này, một cuộc khủng hoảng liên quan đến Iran hoặc khu vực Trung Đông rộng lớn hơn sẽ trực tiếp đánh vào nguồn cung năng lượng toàn cầu, qua đó đánh trúng tử huyệt của nền kinh tế châu Á.
Tuy nhiên, nhận diện được chiến lược là một chuyện, thực thi nó lại là một thách thức hoàn toàn khác. Biến số lớn nhất hiện nay không nằm ở những con số dự báo, mà nằm ở câu hỏi: Liệu nước Mỹ có đủ ý chí chính trị, sự bền bỉ và quỹ thời gian để bẻ gãy đà vươn lên của một châu Á đang phát triển như vũ bão hay không?