Thị trường than thế giới hiện đang trải qua hiệu ứng “đạt đỉnh” sau một thời gian tăng trưởng mạnh mẽ.
Năm 2025, sản lượng than toàn cầu đạt mức 9.111 triệu tấn, gần như lặp lại mức kỷ lục của năm 2024. Các quốc gia khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ) vẫn là những khách hàng tiêu thụ lớn nhất do nhu cầu năng lượng giá rẻ và sản xuất công nghiệp cao. Dù xu hướng chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đang diễn ra, than vẫn chiếm tới 34% trong cơ cấu sản xuất điện toàn cầu năm 2025. Sau khi đạt mức giá cao bất thường vào năm 2022 do yếu tố địa chính trị, thị trường dần hạ nhiệt vào năm 2023 và 2024. Sang năm 2025, tình trạng dư thừa nguồn cung tại Trung Quốc đã khiến giá than nhiệt giảm mạnh. Tuy nhiên, sự leo thang xung đột tại Trung Đông vào tháng 3/2026 đã tạo ra lo ngại về gián đoạn nguồn cung dầu khí, qua đó thúc đẩy giá than nhiệt tăng trở lại như một nguồn năng lượng thay thế.
Ngành than là một trụ cột của nền kinh tế Nga, nhưng hiện đang phải đối mặt với áp lực tài chính vô cùng nghiêm trọng. Mặc dù sản lượng và xuất khẩu có xu hướng chuyển dịch mạnh sang các nước châu Á (như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc), biên lợi nhuận của các doanh nghiệp đang bị bào mòn đáng kể. Theo dữ liệu của Rosstat, mức lỗ ròng của các công ty than Nga trong năm 2025 lên tới 408 tỷ rúp, tăng gấp 3,6 lần so với năm 2024. Hàng chục công ty đã rơi vào bờ vực phải ngừng hoạt động.
Do các lệnh trừng phạt, than Nga xuất khẩu buộc phải bán với giá chiết khấu. Mặc dù mức chiết khấu tại các cảng đã giảm so với đỉnh điểm năm 2022, nhưng tổng thiệt hại của các nhà xuất khẩu Nga trong năm 2025 vẫn ước tính lên tới khoảng 3 tỷ USD. Việc xoay trục xuất khẩu sang phía Đông gặp trở ngại lớn do chi phí vận tải đường sắt tăng cao và cơ sở hạ tầng bị quá tải. Thu nhập từ việc xuất khẩu than sang hướng Đông thậm chí không đủ bù đắp chi phí logistics. Khảo sát ngành cho thấy 100% doanh nghiệp coi giới hạn hạ tầng đường sắt và bối cảnh giá cả bất lợi là áp lực lớn nhất.
Thị trường than toàn cầu đang biến động mạnh trước áp lực chuyển đổi xanh và các cú sốc địa chính trị. Riêng với Nga, bài toán sống còn của ngành than không chỉ nằm ở việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới, mà cốt lõi là giải quyết triệt để nút thắt về logistics và tối ưu hóa cấu trúc chi phí trong bối cảnh giá bán bị ép do các rào cản trừng phạt.