Thị trường tàu bay không người lái (UAV/Drone) tại Việt Nam đang bùng nổ mạnh mẽ, các sản phẩm được ứng dụng rộng rãi từ nông nghiệp, công nghiệp, điện ảnh cho đến các hoạt động nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, đi kèm với những lợi ích to lớn về kinh tế và công nghệ, UAV cũng đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác bảo đảm an ninh quốc gia, an toàn không phận và trật tự an toàn xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng của việc quản lý phương tiện này, Chính phủ và Bộ Quốc phòng đã liên tục cập nhật, hoàn thiện khung pháp lý để giám sát chặt chẽ mọi hoạt động nhập khẩu, khai thác và sử dụng UAV.
Ngày 3/4/2026, Cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng (thuộc Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam) đã chính thức ban hành Hướng dẫn số 749/HD-TĐC, quy định chi tiết về hồ sơ kỹ thuật đáp ứng điều kiện nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác và các trang bị, thiết bị liên quan. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu (XNK), đây là một cẩm nang bắt buộc, đòi hỏi sự am hiểu tường tận nhằm tránh các rủi ro pháp lý, đứt gãy chuỗi cung ứng hoặc thiệt hại tài chính trong quá trình thông quan hàng hóa.
Hướng dẫn số 749/HD-TĐC nhằm cụ thể hóa các quy định của pháp luật hiện hành, đặc biệt là các Nghị định của Chính phủ được ban hành vào cuối năm 2025 về quản lý tàu bay không người lái, cũng như Thông tư số 39/2025/TT-BQP của Bộ Quốc phòng. Tài liệu nghiệp vụ này đóng vai trò là cơ sở pháp lý và kỹ thuật định hướng cho các doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, đơn vị sản xuất thực hiện các thủ tục hành chính.
Phạm vi điều chỉnh của văn bản bao trùm mọi hoạt động liên quan đến luân chuyển luồng hàng hóa xuyên biên giới đối với mặt hàng UAV, bao gồm: nhập khẩu thương mại tiêu dùng, tạm nhập tái xuất phục vụ triển lãm, bay trình diễn, và tạm xuất tái nhập để bảo hành, bảo dưỡng tại cơ sở của nhà sản xuất nước ngoài. Điểm mấu chốt của văn bản là doanh nghiệp bắt buộc phải chứng minh được sự phù hợp của thiết bị với các hệ thống quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt do cơ quan nhà nước quy định.
Theo Hướng dẫn 749/HD-TĐC, Cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng chia danh mục thiết bị UAV thành nhiều nhóm cụ thể để quản lý. Doanh nghiệp XNK cần phân định rõ lô hàng của mình thuộc nhóm nào để lập bộ hồ sơ kỹ thuật chính xác.
Thứ nhất, đối với tàu bay không người lái (UAV) thành phẩm nhập khẩu:
Đây là nhóm hàng hóa bị kiểm soát khắt khe nhất. Hướng dẫn yêu cầu một bộ hồ sơ kỹ thuật chuyên ngành đầy đủ, ngoài hợp đồng thương mại hay Tờ khai Hải quan, doanh nghiệp phải nộp bổ sung:
- Tài liệu chứng minh đủ điều kiện bay (Airworthiness Certificate): Đây là chứng nhận do nhà sản xuất hoặc cơ quan quản lý hàng không tại quốc gia xuất khẩu cấp, khẳng định UAV đã vượt qua các bài kiểm tra về an toàn khí động học và hệ thống điều khiển.
- Giấy chứng nhận hợp quy về tương thích điện từ (EMC – Electromagnetic Compatibility): Do UAV hoạt động dựa trên linh kiện điện tử tinh vi, sóng điện từ phát ra có nguy cơ gây nhiễu loạn cho hệ thống radar quân sự hoặc hàng không dân dụng. Giấy chứng nhận này đảm bảo thiết bị không phát sóng độc hại và có khả năng chống nhiễu từ các nguồn bên ngoài.
- Giấy chứng nhận hợp quy về tần số vô tuyến điện: Mọi UAV đều sử dụng sóng vô tuyến để kết nối giữa thiết bị bay và trạm điều khiển (Remote Controller). Doanh nghiệp phải xuất trình tài liệu chứng minh dải tần số của phương tiện hoàn toàn tuân thủ quy hoạch phổ tần số vô tuyến điện quốc gia của Việt Nam.
Thứ hai, đối với trang bị, thiết bị phục vụ khai thác, sửa chữa, bảo dưỡng:
Trường hợp doanh nghiệp chỉ nhập khẩu linh kiện rời (như cánh quạt, motor, pin thông minh, trạm sạc định tuyến…), hồ sơ kỹ thuật sẽ được giảm lược. Dẫu vậy, bắt buộc phải có tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất, nguồn gốc xuất xứ và thông số kỹ thuật chứng minh sự tương thích với các dòng UAV đã được cấp phép lưu hành hợp pháp.
Thứ ba, đối với thiết bị phục vụ nghiên cứu chế tạo hoặc sản xuất:
Các linh kiện như vi mạch điều khiển, hệ thống định vị nhập khẩu dưới dạng vật tư nghiên cứu cần phải đi kèm đề cương nghiên cứu, văn bản giải trình mục đích sử dụng rõ ràng, được cơ quan chuyên quản phê duyệt để ngăn ngừa nguy cơ nhập lậu linh kiện lắp ráp thiết bị trái phép.
Nhằm tạo thuận lợi tối đa, Hướng dẫn 749/HD-TĐC quy định rõ doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ xin cấp phép nhập khẩu qua 3 kênh:
- Nộp trực tiếp tại trụ sở cơ quan nhà nước.
- Gửi qua dịch vụ bưu chính.
- Nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Về quy trình, tổ chức/cá nhân nộp hồ sơ đề nghị cấp phép ban đầu tại Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh nơi đăng ký kinh doanh hoặc đặt trụ sở. Tuy nhiên, Cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng (Bộ Tổng Tham mưu) mới là cơ quan nắm giữ thẩm quyền cốt lõi trong việc thẩm định toàn bộ hồ sơ, tài liệu kỹ thuật nhằm chứng minh thiết bị đáp ứng các tiêu chuẩn quân sự và dân sự. Cơ quan này sẽ ra văn bản chấp thuận điều kiện nhập khẩu, làm cơ sở cuối cùng để Hải quan thông quan hàng hóa.
Doanh nghiệp có thể liên hệ trực tiếp số 11 Hoàng Sâm, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội hoặc qua tổng đài 069.516.257, email tcdlcl@mod.gov.vn để giải quyết nếu phát sinh vướng mắc trong quá trình đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật.
Một sai lầm của nhiều đơn vị nhập khẩu là chỉ quan tâm đến quá trình đưa hàng qua cảng mà lãng quên các quy định ràng buộc đối với người dùng cuối (End-user). Hướng dẫn 749/HD-TĐC là một khâu trong quy trình quản lý khép kín của Nhà nước. Doanh nghiệp cần nắm vững các quy định sau để cung cấp hồ sơ và tư vấn chính xác cho đối tác mua hàng nội địa:
Về đăng ký sở hữu UAV: Sau khi thông quan, để thiết bị hợp pháp vận hành, chủ sở hữu phải tiến hành đăng ký phương tiện bay. Khách hàng sẽ cần xuất trình Giấy phép nhập khẩu và Tờ khai Hải quan (chứng minh nguồn gốc). Nếu doanh nghiệp XNK cung cấp thiếu hoặc sai sót giấy tờ này, người mua sẽ không thể đăng ký bay, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại.
Về điều kiện khai thác: Luật pháp quy định người trực tiếp điều khiển UAV phải từ đủ 18 tuổi trở lên (trừ phương tiện nhỏ hơn 0,25kg). Đối với UAV có trọng lượng trên 0,25kg, người điều khiển phải có Giấy phép điều khiển bay bằng trực quan. Với UAV nặng trên 2kg hoặc bay ngoài tầm nhìn trực quan (theo lộ trình cài đặt sẵn), tiêu chuẩn cấp phép bay càng khắt khe hơn. Doanh nghiệp XNK, đặc biệt là nhóm kinh doanh thiết bị bay nông nghiệp tải trọng lớn, cần có trách nhiệm cảnh báo và tư vấn quy định này cho người mua.
Để thích ứng nhanh chóng với Hướng dẫn số 749/HD-TĐC, các công ty XNK cần gấp rút triển khai các giải pháp sau:
- Rà soát chuỗi cung ứng và yêu cầu đối tác quốc tế: Tuyệt đối chỉ hợp tác với các nhà sản xuất có năng lực cung cấp chứng nhận kỹ thuật quốc tế (đạt chuẩn CE, FCC…). Phải đưa yêu cầu cung cấp giấy chứng nhận EMC, tần số vô tuyến điện, chứng nhận Airworthiness vào điều khoản hợp đồng ngoại thương (Sales Contract) để tránh rủi ro hàng về đến cảng nhưng không đủ điều kiện thẩm định kỹ thuật.
- Nâng cao nghiệp vụ đội ngũ Logistics và Khai báo hải quan: Nhân sự phụ trách cần nắm vững các định mức kỹ thuật chuyên ngành quy định tại Thông tư 39/2025/TT-BQP. Mọi thông số in trên nhãn mác sản phẩm (công suất phát sóng, dải tần hoạt động, tải trọng) phải khớp 100% với tài liệu trình lên Cục Tiêu chuẩn – Đo lường – Chất lượng. Sự thiếu đồng nhất dù nhỏ nhất có thể khiến lô hàng bị ách tắc, phải lưu kho bãi dài ngày và tốn kém chi phí.
- Số hóa quy trình làm việc: Nên ưu tiên nộp hồ sơ bằng các tệp tin điện tử qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc số hóa và quản lý hồ sơ theo chuẩn điện tử sẽ giúp tăng tốc độ thẩm định từ các cơ quan thuộc Bộ Quốc phòng, đồng thời lưu trữ minh bạch mọi dữ liệu kỹ thuật của từng dòng UAV.
Sự ra đời của Hướng dẫn số 749/HD-TĐC vào đầu tháng 4 năm 2026 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước đối với mặt hàng tàu bay không người lái tại Việt Nam. Dưới góc độ quản trị doanh nghiệp xuất nhập khẩu, quy định mới này không nên bị xem là rào cản hành chính, mà chính là một “bộ lọc tiêu chuẩn” giúp minh bạch hóa thị trường, loại bỏ hàng lậu, hàng kém chất lượng có nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia.
Bằng việc nghiên cứu thấu đáo và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hồ sơ kỹ thuật chuyên ngành, doanh nghiệp không chỉ bảo vệ được lợi ích kinh tế, tối ưu hóa thời gian thông quan mà còn định vị được uy tín thương hiệu của mình trong ngành hàng không không người lái đầy tiềm năng tại Việt Nam.