Cơn bão logistics không còn là một kịch bản cảnh báo nằm ẩn sâu trong các báo cáo phân tích rủi ro của giới học giả mà đang hiện diện một cách thô bạo ngay trước mắt các doanh nghiệp. Sự bốc hơi của 30% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng vận tải chưa từng có, đẩy chi phí chuỗi cung ứng lên mức không tưởng. Đối với các doanh nghiệp sản xuất và bán lẻ, lằn ranh chưa bao giờ mỏng manh đến thế. Trong bối cảnh này, lợi nhuận tối đa không còn là mục tiêu hàng đầu, doanh nghiệp cần duy trì khả năng hoạt động và dòng tiền mới là ưu tiên cốt lõi. Ngay lúc này, việc giữ nguyên các mô hình kinh doanh truyền thống là một hành động tự sát. Dưới đây là những chiến lược sinh tồn thực dụng, tàn khốc nhưng cần thiết mà các doanh nghiệp phải kích hoạt ngay lập tức.
Just-In-Time“, Just-In-Case
Trong suốt ba thập kỷ qua, hệ thống sản xuất đúng lúc (Just-In-Time – JIT) đã giúp doanh nghiệp tối ưu hóa dòng tiền bằng cách triệt tiêu hàng tồn kho. Nhưng trong một thế giới mà thời gian vận chuyển trên biển bị kéo dài vô định và cước phí tăng phi mã, JIT chính thức trở thành một cạm bẫy.
- Hãy áp dụng nguyên tắc phân loại chặt chẽ. Xác định đâu là những linh kiện thắt cổ chai – những chi tiết nhỏ, giá trị thấp nhưng vắng chúng thì toàn bộ dây chuyền phải ngừng hoạt động. Hãy tích trữ tối đa những mặt hàng này.
- Việc giam vốn vào hàng tồn kho nguyên vật liệu thiết yếu không còn là một khoản lãng phí, mà là phí bảo hiểm nhân thọ cho doanh nghiệp. Một kho hàng đầy ắp nguyên liệu thô hiện tại có giá trị hơn những tờ giấy ghi nhận tiền mặt đang bị lạm phát bào mòn.
Khép kín Chuỗi cung ứng
Sự phụ thuộc vào các siêu công xưởng ở bên kia bờ đại dương đã trở thành một canh cược quá lớn. Khi đại dương biến thành vùng rủi ro với cước phí trên trời, khoảng cách địa lý chính là thức bào mòn vốn lớn nhất.
- Cần ngay lập tức tìm kiếm và thử nghiệm các nhà cung cấp ở khoảng cách gần, có thể kết nối bằng đường bộ hoặc đường sắt thay vì đường biển. Dù giá thành đơn vị của các nhà cung cấp nội địa có thể cao hơn 15-20% so với việc nhập khẩu từ châu Á, nhưng khi cộng thêm cước vận tải biển hiện tại và rủi ro chậm trễ, tổng chi phí sở hữu của nguồn cung gần lại rẻ hơn và an toàn hơn rất nhiều.
- Tuyệt đối không để bất kỳ nguyên vật liệu quan trọng nào chỉ phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Luôn phải có một nhà cung cấp dự phòng tại địa phương, dù chỉ để duy trì 20-30% nhu cầu, nhằm đảm bảo dây chuyền không bao giờ bị đứt gãy hoàn toàn.
Tái thiết Sản phẩm, tối ưu hóa đóng gói
Trong thời kỳ cước vận tải bị tính bằng từng centimet khối, việc vận chuyển không khí là sự xa xỉ vô lý. Các doanh nghiệp bán lẻ và sản xuất phải thay đổi ngay lập tức hình thái sản phẩm.
- Hãy chuyển đổi sang các vật liệu đóng gói có sẵn tại địa phương, dễ tái chế và ít phụ thuộc vào chuỗi cung ứng hóa dầu (ví dụ: sợi nấm, giấy bồi tái chế, vật liệu hữu cơ).
- Doanh nghiệp cần thiết kế lại bao bì để chúng ôm sát sản phẩm nhất có thể. Nếu là sản phẩm nội thất, hãy chuyển sang dạng tháo rời hoàn toàn. Nếu là chất lỏng (như nước giặt, sữa tắm), hãy xem xét chuyển sang dạng viên nén hoặc bột hòa tan để khách hàng tự pha thêm nước tại nhà. Mục tiêu tối thượng là nhét được số lượng sản phẩm gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi vào cùng một thùng container.
Thiết lập liên minh Logistics Chéo
Khi nguồn cung vận tải (xe tải, container, không gian kho bãi) trở nên khan hiếm và đắt đỏ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể tự mình chiến đấu với các tập đoàn khổng lồ để giành giật công suất.
- Các doanh nghiệp trong cùng một khu công nghiệp, hoặc thậm chí là đối thủ cạnh tranh gián tiếp, có thể liên minh để gom chung hàng hóa thành những chuyến hàng nguyên container. Việc dùng chung xe tải giao hàng chặng cuối sẽ chia nhỏ gánh nặng chi phí nhiên liệu.
- Dù giá cước hợp đồng dài hạn hiện tại đang ở mức cao, hãy ký kết thỏa thuận để khóa chặt chi phí và đảm bảo có xe, có tàu để chở hàng. Khi khủng hoảng lên đến đỉnh điểm, việc có hàng trên kệ quan trọng hơn việc cước phí đắt hay rẻ.
Thanh lọc Danh mục Sản phẩm
Khi chi phí vận hành phình to, doanh nghiệp không thể tiếp tục sản xuất và phân phối một danh mục sản phẩm cồng kềnh. Mọi nguồn lực phải được tập trung vào sự sống còn.
- Bất kỳ sản phẩm nào có biên lợi nhuận thấp, tốc độ quay vòng chậm, hoặc đòi hỏi quy trình logistics phức tạp (hàng cồng kềnh, hàng cần bảo quản lạnh sâu) phải bị tạm ngừng sản xuất.
- Dồn toàn bộ nguyên vật liệu, không gian kho bãi và ngân sách vận tải để duy trì sản xuất 20% những mặt hàng mang lại 80% doanh thu và dòng tiền cốt lõi cho công ty. Sự đa dạng là kẻ thù của hiệu quả trong thời kỳ khủng hoảng.
Cơn bão logistics và năng lượng sắp tới sẽ là một màng lọc tàn nhẫn, quét sạch những cấu trúc doanh nghiệp cồng kềnh, chậm chạp và bảo thủ. Sự sống còn không dành cho kẻ mạnh nhất hay thông minh nhất, mà dành cho kẻ có khả năng thích nghi nhanh nhất. Việc cắt bỏ những mô hình cũ kỹ và chấp nhận đau thương trong ngắn hạn chính là tấm vé duy nhất để bước sang bờ bên kia của cuộc khủng hoảng.