Theo số liệu tổng kết năm 2025, xuất khẩu than của Nga qua các cảng vùng Viễn Đông đã thiết lập kỷ lục lịch sử mới, đạt 127,1 triệu tấn, tăng 16% so với năm trước đó. Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi việc vận hành các bến cảng mới như Elgaugol tại vùng Khabarovsk và xu hướng chuyển hướng hàng hóa từ các cảng phía Tây sang phía Đông. Trong khi đó, xuất khẩu qua các cảng vùng Tây Bắc nước Nga sụt giảm mạnh 22%, chỉ còn đạt 37,7 triệu tấn.

Động lực chính của sự dịch chuyển này nằm ở hiệu quả kinh tế. Tại thời điểm cuối tháng 01/2026, giá than năng lượng xuất khẩu tại cảng Vostochny (Viễn Đông) đạt khoảng 68 USD/tấn, trong khi tại các cảng biển Baltic chỉ đạt khoảng 54 USD/tấn. Quan trọng hơn, lợi nhuận ròng (netback) khi xuất khẩu qua cảng Viễn Đông đạt dương khoảng 18 USD/tấn, trong khi xuất khẩu qua cảng Baltic ghi nhận mức lỗ khoảng 13 USD/tấn.

Việt Nam đang nổi lên là một trong những khách hàng quan trọng của than đá Nga trong bối cảnh an ninh năng lượng được đặt lên hàng đầu.

• Về nguồn cung năng lượng: lượng than xuất khẩu từ Nga sang Việt Nam trong năm 2025 đã tăng 30%, đạt mức 7 triệu tấn. Điều này cho thấy các doanh nghiệp năng lượng Việt Nam đang tận dụng tốt nguồn nhiên liệu giá cạnh tranh từ Nga để phục vụ nhu cầu nhiệt điện trong nước.
• Về cơ hội việc làm và lao động: sự gia tăng khối lượng hàng hóa qua cảng Viễn Đông đòi hỏi bổ sung nhân lực vận hành cảng và logistics. Tuy nhiên, việc cơ sở hạ tầng đường sắt bị quá tải và Trung Quốc ưu tiên nhập khẩu đường biển có thể mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp logistics Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng vận tải biển.
• Về rủi ro tài chính: bối cảnh Hội đồng châu Âu (EC) vừa đưa Nga vào danh sách đen về rủi ro rửa tiền sẽ tạo ra thách thức lớn trong khâu thanh toán quốc tế, đòi hỏi các doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam phải thận trọng trong các giao dịch tài chính xuyên biên giới.

Trước bối cảnh giá than xuất khẩu dự kiến sẽ không tăng mạnh trong năm 2026 và chi phí vận tải tiếp tục leo thang, VBC khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam cần có chiến lược tiếp cận nguồn hàng trực tiếp để tối ưu hóa chi phí. Với vai trò là đơn vị tư vấn chuyên sâu về thị trường Nga, chúng tôi cung cấp các giải pháp cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua rào cản logistics và thanh toán.

Dựa trên danh mục dịch vụ tại đường dẫn đã cung cấp, VBC đề xuất các giải pháp sau:

• Dịch vụ nghiên cứu thị trường và tìm kiếm nguồn hàng: VBC hỗ trợ kết nối trực tiếp với các nhà khai thác mỏ lớn tại vùng Viễn Đông như SUEK hay Elgaugol, giúp doanh nghiệp Việt Nam bỏ qua các khâu trung gian không cần thiết, đảm bảo mức giá nhập khẩu tốt nhất tương đương mức FOB Vostochny (~68 USD/tấn).
• Tư vấn pháp lý và tuân thủ: trước các rủi ro từ danh sách đen của EC, VBC cung cấp dịch vụ thẩm định pháp lý (Due Diligence) đối tác và tư vấn các kênh thanh toán an toàn, phù hợp với quy định của cả Việt Nam và Nga, tránh rủi ro bị phong tỏa giao dịch.
• Tư vấn logistics và chuỗi cung ứng: do hạ tầng đường sắt Nga đang chịu áp lực lớn và chi phí vận tải tăng, VBC tư vấn các phương án thuê tàu và lịch trình vận tải tối ưu từ các cảng Viễn Đông về cảng Việt Nam, giúp giảm thiểu rủi ro chậm hàng.

Thị trường than đá Nga năm 2026 tiếp tục nghiêng về hướng Đông với sản lượng kỷ lục và giá cả cạnh tranh hơn so với hướng Tây. Đây là thời điểm vàng để các doanh nghiệp Việt Nam ổn định nguồn nguyên liệu đầu vào, nhưng cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý và thanh toán quốc tế dưới sự hỗ trợ của các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp.