Câu chuyện năng lượng của Ai Cập đang chứng kiến một chương hoàn toàn khác so với một năm trước, hay thậm chí chỉ vài tuần trước. Trong bối cảnh truyền thông quốc tế liên tục đổ dồn sự chú ý vào đà sụt giảm sản lượng khí đốt nội địa, làn sóng nhập khẩu khí hóa lỏng (LNG) kỷ lục và các bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, Cairo đã âm thầm giải quyết xong một trong những khối u nhức nhối nhất trong lĩnh vực khai thác thượng nguồn: khoản nợ khổng lồ tích tụ với các tập đoàn dầu khí quốc tế (IOCs).
Dữ liệu thực tế cho thấy các khoản nợ quá hạn của Ai Cập đã lao dốc ngoạn mục từ mức đỉnh khoảng 6,1 tỷ USD vào giữa năm 2024 xuống chỉ còn khoảng 440 triệu USD tính đến cuối tháng 5/2026. Bộ trưởng Bộ Dầu khí và Tài nguyên Khoáng sản Ai Cập, ông Karim Badawi, đã chính thức tuyên bố đẩy nhanh tiến độ nhằm đưa mức nợ này về con số 0 tròn trĩnh trước ngày 10/6/2026.
Động thái thần tốc này đồng nghĩa với việc Cairo đã thanh toán hơn 90% nghĩa vụ tài chính đối với các đối tác lớn như Eni, BP, Shell, Chevron và ExxonMobil trong vòng chưa đầy hai năm. Đây là một thành tựu đáng kinh ngạc nếu nhìn vào bức tranh hệ thống năng lượng quốc gia đang phải chịu áp lực nặng nề nhất trong nhiều thập kỷ qua.
Mốc thời gian giải quyết khủng nợ của Ai Cập (2024 – 2026)
- Tháng 6/2024: Nợ tồn đọng đạt đỉnh 6,1 tỷ USD do khủng hoảng thiếu hụt ngoại tệ trầm trọng.
- Tháng 1/2026: Hạ thành công nghĩa vụ nợ xuống còn 1,1 tỷ USD nhờ các khoản thanh toán phân kỳ hệ thống lên tới 5 tỷ USD.
- Tháng 4/2026: Tiếp tục giảm sâu xuống còn 714 triệu USD.
- Cuối tháng 5/2026: Chỉ còn 440 triệu USD.
- Mục tiêu ngày 10/6/2026: Đưa tổng nợ về mức 0 USD (Hoàn thành sớm hơn kế hoạch ban đầu là cuối tháng 6).
Trong nhiều năm, việc chậm trễ thanh toán của Ai Cập đã trở thành rào cản tâm lý nặng nề nhất bóp nghẹt dòng vốn thăm dò và phát triển mỏ mới. Các tập đoàn dầu khí quốc tế chưa bao giờ hoài nghi về tiềm năng địa chất giàu có của vùng biển Địa Trung Hải, nhưng họ e ngại sâu sắc về khả năng thu hồi dòng tiền.
Nỗi sợ hãi này đã làm nguội lạnh làn sóng hưng phấn từng bùng nổ xung quanh siêu mỏ khí Zohr – phát hiện lịch sử nâng tầm vị thế khu vực của Ai Cập. Khi nợ đọng chồng chất, các chương trình khoan thăm dò bị hoãn lại, các quyết định đầu tư cuối cùng bị đóng băng, và dòng vốn quốc tế bắt đầu dịch chuyển sang các thị trường minh bạch hơn.
Ai Cập vô tình rơi vào một vòng xoáy suy thoái nguy hiểm: đầu tư giảm dẫn đến sản lượng khai thác sụt giảm nghiêm trọng; sản lượng giảm buộc quốc gia này phải quay sang nhập khẩu LNG đắt đỏ để đáp ứng nhu cầu điện nội địa, từ đó làm cạn kiệt nguồn dự trữ ngoại hối và tiếp tục khiến chính phủ mất khả năng trả nợ cho các đối tác. Chiến dịch thanh lý nợ lần này của Cairo chính là phát súng quyết định nhằm bẻ gãy vòng lặp tiêu cực đó, thiết lập lại uy tín tài chính quốc gia trước khi những tổn thương mang tính cấu trúc trở nên không thể cứu vãn.
Theo báo cáo từ Ngân hàng Trung ương Ai Cập, năng lực thanh toán này được củng cố vững chắc nhờ dự trữ ngoại hối ròng tăng trưởng ngoạn mục, vượt mốc 51 tỷ USD vào giai đoạn cuối năm 2025 và duy trì ổn định nhờ: Các gói cải cách kinh tế được IMF bảo trợ.; Làn sóng bơm vốn FDI khổng lồ từ các quốc gia vùng Vịnh (tiêu biểu là đại dự án Ras El-Hekma); Chính sách bình ổn tỷ giá đồng bảng Ai Cập (EGP) giúp khơi thông thanh khoản đồng USD trong hệ thống liên ngân hàng.
Khi nút thắt thanh toán được gỡ bỏ, tâm điểm chú ý của thị trường dầu khí toàn cầu lập tức quay trở lại các vùng đặc quyền kinh tế ngoài khơi của Ai Cập. Dù siêu mỏ Zohr vừa qua có một vài giai đoạn suy giảm sản lượng kỹ thuật gây thất vọng, bản chất bồn trầm tích Địa Trung Hải vẫn được đánh giá là còn dư địa cực kỳ lớn và phần lớn các lô sâu ngoài khơi vẫn chưa được khai phá hết.
Sự tự tin của các nhà điều hành đã quay trở lại. Minh chứng là các kế hoạch khoan thăm dò và phát triển mỏ trong nửa cuối năm 2026 đã được tái lập tiến độ khẩn trương. Gã khổng lồ nước Ý Eni vừa công bố thêm các phát hiện khí đốt mới, trong khi Shell và Chevron đang hoàn thiện các khâu chuẩn bị cuối cùng để khai hỏa giếng thăm dò Velox ở phía Tây Địa Trung Hải. Công ty Cổ phần Holding Khí thiên nhiên Ai Cập (EGAS) cũng vừa ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với TotalEnergies (Pháp) để càn quét các lô dầu khí tiềm năng ở vùng biển phía Tây sâu thẳm.
Bên cạnh đó, để kích thích tối đa dòng vốn, Bộ Dầu khí Ai Cập đã tung ra một gói ưu đãi toàn diện bao gồm cơ chế linh hoạt giá mua khí và các điều khoản chia sẻ sản lượng hấp dẫn hơn nhằm mục tiêu giữ chân các nhà đầu tư không rời mắt khỏi đấu trường này.
Tầm nhìn của Ai Cập không dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu điện nội địa hay cắt giảm hóa đơn nhập khẩu khí đốt (vốn đã chạm mốc kỷ lục gần 9 triệu tấn LNG trong năm 2025). Khát vọng lớn hơn của quốc gia kim tự tháp là biến hạ tầng của mình trở thành trung tâm xử lý và luân chuyển khí đốt không thể thay thế cho toàn bộ khu vực Đông Địa Trung Hải.
Bước đi chiến lược mới nhất minh chứng cho tham vọng này là thỏa thuận giữa EGAS và tập đoàn Chevron, đặt hạn chót vào tháng 9 tới để hoàn tất toàn bộ các điều khoản kỹ thuật và thương mại nhằm kết nối mỏ khí Aphrodite của Cyprus vào hệ thống đường ống dẫn của Ai Cập. Song song đó, chính phủ Cyprus cũng vừa phê duyệt kế hoạch sản xuất cho mỏ Cronos, dự kiến sẽ đưa những dòng khí đầu tiên quá cảnh qua hạ tầng Ai Cập để sang thị trường châu Âu vào năm 2028.
Bằng cách tận dụng hai nhà máy hóa lỏng LNG chiến lược tại Idku và Damietta – những tài sản có giá trị địa chính trị và kinh tế độc tôn tại Đông Địa Trung Hải, Ai Cập sẽ thu gom nguồn khí thô từ các quốc gia láng giềng (như Cyprus, Israel), thực hiện chế biến sâu, phục vụ một phần cho nền công nghiệp hóa chất/phân bón trong nước và tái xuất khẩu sang châu Âu với giá trị gia tăng cao.
Nhìn một cách tổng thể, chiến dịch “về 0” các khoản nợ quá hạn của nội các Bộ trưởng Karim Badawi không đơn thuần là một nghiệp vụ xử lý tài chính thông thường. Đó là một chiến lược tái định vị mang tính sống còn. Bằng cách thanh toán sòng phẳng với các ông lớn dầu khí ngay trong giai đoạn ngặt nghèo nhất của khủng hoảng năng lượng, Ai Cập đã mua lại được thứ tài sản quý giá nhất: Lòng tin của dòng vốn quốc tế. Cánh cửa ngoài khơi Địa Trung Hải đã mở toang trở lại, và lần này, vị thế của Cairo đã được gia cố bằng một nền tảng tài chính kỷ luật và minh bạch hơn bao giờ hết.