Công ty Flymar, nhà phát triển phương tiện giao thông đường thủy điện không người lái của Nga, vừa đạt được cột mốc quan trọng khi sản xuất và thử nghiệm thành công hệ thống động cơ điện đầu tiên tại Nga dành cho các tàu nhỏ, có khả năng đạt tốc độ lên đến 55 km/h. Thành tựu này mở ra tiềm năng lớn cho việc hiện đại hóa giao thông đường thủy, đặc biệt trong bối cảnh mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa Việt Nam và Nga đang tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao và phát triển bền vững.
Hệ thống động cơ do Flymar (thành lập năm 2025 tại St. Petersburg) phát triển hoàn toàn tại Nga. Theo ông Dmitry Filatov, đồng sáng lập kiêm CEO của công ty, hệ thống bao gồm một động cơ điện và một bộ điều khiển kỹ thuật số cho phép điều khiển tàu ở chế độ tự hành.
Các điểm nổi bật của hệ thống:
- Tốc độ xử lý vượt trội: Giao diện kỹ thuật số tương tác với động cơ ở tần suất 50 lần/giây, vượt qua khả năng của con người và là công nghệ chưa từng có trong lĩnh vực này tại Nga trước đây.
- Hiệu suất cao: Động cơ đã được thử nghiệm ở tất cả các chế độ vận hành, đạt hiệu suất (КПД) 93,5%.
- Tuổi thọ dài: Nguồn lực tính toán của động cơ có thể đạt hơn 20.000 giờ, cao hơn 4–5 lần so với các động cơ diesel tiêu chuẩn, với thời gian khai thác lên tới 20 năm.
- Chi phí hợp lý: Tổng chi phí phát triển hệ thống là khoảng 50 triệu rúp, và công ty đặt mục tiêu giá bán thị trường khoảng 3–4 triệu rúp (chưa bao gồm VAT).
Hệ thống này có thể được áp dụng rộng rãi trên cả tàu chở khách và tàu chở hàng. Flymar đã nhận được những yêu cầu cung cấp đầu tiên từ các đơn vị tại St. Petersburg, nơi tập trung số lượng lớn các công ty trong ngành vận tải đường thủy.
Hiện tại, Nga gần như không có các hệ thống tự hành và động cơ điện nội địa tốc độ cao được sản xuất hàng loạt cho giao thông đường thủy cỡ nhỏ, chủ yếu phải dựa vào giải pháp nước ngoài. Dung lượng thị trường tiềm năng trong phân khúc dân sự tại Nga được ước tính khoảng 2,5 tỷ rúp.
Các lĩnh vực liên quan đến hệ thống này bao gồm các nhà vận tải sông, cảng, logistics công nghiệp, du lịch và cơ quan nhà nước. Các nhiệm vụ mà tàu cỡ nhỏ không người lái có thể giải quyết : Vận chuyển hành khách đô thị, đặc biệt ở các thành phố có mạng lưới đường thủy phát triển như St. Petersburg, Moscow và Nizhny Novgorod; Giám sát mặt nước để đảm bảo an toàn hàng hải và khảo sát đáy hồ/sông; Vận chuyển hàng hóa và sử dụng trong các công tác cứu hộ, giám sát môi trường, bảo vệ nguồn lợi sinh học, khai thác khoáng sản và du lịch. Tuy nhiên, thách thức then chốt hiện nay là việc chứng nhận, đánh giá chi phí sở hữu và khả năng sản xuất hàng loạt của nhà sản xuất.
Công nghệ động cơ điện thủy tự hành của Flymar có tính ứng dụng cao và phù hợp với chiến lược phát triển của Việt Nam, đặc biệt trong khuôn khổ mối quan hệ đối tác chiến lược với Nga.
Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển các thành phố thông minh (Smart City). Việc tối ưu hóa chi phí vận tải hành khách tại các đô thị có mạng lưới đường thủy phát triển như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long là một ưu tiên chiến lược. Việc phát triển giao thông đường thủy điện trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã được xác định là một lĩnh vực hợp tác dài hạn trong quan hệ Nga-Việt Nam.
Lĩnh vực ứng dụng tại Việt Nam có thể khá rộng:
- Trong giao thông: Triển khai tàu khách tự hành ở các tuyến du lịch sông (như sông Sài Gòn, sông Hồng, Hạ Long) hoặc logistics hàng hóa tại các cảng và khu công nghiệp.
- Hoạt động giám sát và nghiên cứu môi trường: Công nghệ này có thể hỗ trợ các cơ quan chính phủ Việt Nam trong việc giám sát chất lượng nước, bảo vệ tài nguyên sinh học và khảo sát công trình hạ tầng ven biển.
Kinh nghiệm hợp tác Nga-Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ cao cho thấy mô hình liên doanh hoặc chuyển giao công nghệ là cách tiếp cận hiệu quả nhất để giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi ích.
Thay vì nhập khẩu thành phẩm, Flymar có thể xem xét thành lập liên doanh với một tập đoàn lớn của Việt Nam (ví dụ: trong ngành logistics, du lịch hoặc công nghiệp) để cấp phép sản xuất và lắp ráp hệ thống động cơ và bộ điều khiển tại chỗ. Điều này sẽ giúp giảm chi phí, tăng tỷ lệ nội địa hóa (localization) và vượt qua các rào cản hành chính. Có thể đàm phán thực hiện Dự án Thí điểm Chiến lược với mô hình Hợp tác với chính quyền thành phố hoặc các cơ quan nhà nước để triển khai dự án thí điểm (pilot project) sử dụng tàu tự hành trong một môi trường được kiểm soát (ví dụ: một khu vực cảng, tuyến du lịch khép kín) nhằm chứng minh hiệu suất vận hành và lợi tức đầu tư (ROI).
Phía Việt Nam cần có sự hợp tác kỹ thuật để điều chỉnh thiết kế của hệ thống tự hành và động cơ nhằm bảo vệ tàu khỏi các điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Việt Nam, như bão và độ ăn mòn cao ở các khu vực ven biển, tương tự như các vấn đề đã được xem xét trong các dự án công nghệ khác.