Cơ quan Thống kê Liên bang Nga (Rosstat) vừa công bố phương pháp luận mới trong việc đánh giá mức độ bất bình đẳng thu nhập của người dân. Điểm đột phá của phương pháp này là tính toán hệ số Gini (chỉ số tập trung thu nhập) sau khi đã khấu trừ thuế và có xét đến mức độ chênh lệch giá cả sinh hoạt giữa các vùng miền.
Sự thay đổi này không chỉ nhằm đo lường chính xác hơn hiệu quả của các cải cách kinh tế vĩ mô, mà còn phản ánh trực tiếp hệ thống thuế lũy tiến mới của Nga, mang lại những tác động sâu rộng tới mọi nhóm dân cư, bao gồm cả hàng chục nghìn người Việt Nam đang sinh sống và làm việc tại đây.
Hệ số Gini là thước đo chuẩn mực quốc tế về sự phân bổ thu nhập, dao động từ 0 đến 1; con số càng gần 1, sự phân hóa giàu nghèo càng lớn. Việc chuyển đổi cách tính đã mang lại một kết quả tích cực hơn về cấu trúc thu nhập tại Nga trong năm 2025. Tính theo phương pháp cũ (trước thuế), hệ số Gini đạt 0,422 trong năm 2025. Nhìn lại lịch sử gần đây, chỉ số này có xu hướng gia tăng liên tục: từ 0,409 (năm 2021), giảm nhẹ xuống 0,395 (năm 2022), sau đó tăng trở lại 0,405 (năm 2023) và 0,408 (năm 2024). Tính theo phương pháp mới (sau thuế và quy đổi sức mua khu vực), mức độ bất bình đẳng giảm mạnh, chỉ còn 0,375 vào cuối năm 2025. Theo sắc lệnh về mục tiêu phát triển quốc gia, Tổng thống Vladimir Putin đã đặt mục tiêu giảm hệ số này xuống còn 0,37 vào năm 2030 và 0,33 vào năm 2036.
Khoảng cách lớn giữa các trung tâm tài chính/khai thác tài nguyên và các vùng khác. Bất bình đẳng thấp nhất tập trung ở Sevastopol (0,334), Cộng hòa Crimea (0,342), và Cộng hòa Karachay-Cherkess (0,344). Phân hóa cao nhất ở Khu tự trị Yamalo-Nenets (0,47), Khu tự trị Chukotka (0,458) và Thủ đô Moscow (0,449).
Sự chênh lệch lớn giữa hai kết quả (0,422 so với 0,375) xuất phát từ hai yếu tố cốt lõi đang định hình lại nền kinh tế Nga. Theo phó giáo sư Elena Vashalomidze thuộc Học viện Lao động và Quan hệ Xã hội, sự ra đời của thang thuế thu nhập cá nhân 5 bậc (áp dụng từ đầu năm 2025) thay cho thuế suất phẳng là nguyên nhân chính. Thu nhập càng cao, mức khấu trừ thuế càng lớn, từ đó thu hẹp khoảng cách tài sản sau thuế trên giấy tờ. Chuyên gia Olga Panina từ Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Nga nhấn mạnh rằng một mức lương danh nghĩa cao ở Moscow có thể chỉ tương đương mức sống trung bình ở các vùng xa xôi do chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Phương pháp mới đã san phẳng sự chênh lệch giả tạo này để phản ánh sức mua thực.
Trước đó, các chuyên gia từ Trường Kinh tế Cao cấp (HSE) cũng đã đề xuất phương pháp kết hợp dữ liệu thống kê từ Rosstat và Cơ quan Thuế Liên bang (FNS). Việc đối chiếu chéo này giúp chính phủ theo dõi dòng tiền từ lao động làm thuê, tự doanh và tài sản một cách minh bạch, hạn chế tối đa thu nhập ngầm.
Dựa trên các phân tích kinh tế mở rộng, chính sách thuế khóa và cơ chế giám sát đằng sau sự thay đổi của hệ số Gini đang tác động trực tiếp đến cộng đồng khoảng 60.000-80.000 người Việt Nam tại Nga. Họ là những người hoạt động tích cực trong các lĩnh vực thương mại, bán lẻ, dịch vụ nhà hàng, sản xuất hàng may mặc và nông nghiệp.
Việc chính phủ Nga kết nối chặt chẽ dữ liệu giữa Cơ quan Thuế (FNS) và Bộ Nội vụ (MVD) nhằm tính toán các chỉ số kinh tế cũng đồng nghĩa với việc siết chặt quản lý lao động nước ngoài. Người lao động Việt Nam làm việc dưới dạng giấy phép (patent) hoặc sở hữu giấy phép cư trú tạm thời/thường trú (TRP/PRP) buộc phải khai báo thu nhập một cách trung thực và liên tục. Nền kinh tế “tiền mặt trao tay” tại các khu chợ hoặc xưởng sản xuất đang bị thu hẹp. Nếu người lao động khai báo thu nhập dưới mức sống tối thiểu của vùng, họ đối diện với rủi ro bị từ chối gia hạn giấy phép lao động hoặc bị thu hồi thẻ cư trú.
Không chỉ chịu ảnh hưởng từ biểu thuế thu nhập cá nhân lũy tiến mới, các doanh nghiệp Việt Nam tại Nga còn phải đối mặt với việc thuế thu nhập doanh nghiệp tăng từ 20% lên 25% (áp dụng từ 2025). Những cá nhân có thu nhập cao và các chủ doanh nghiệp lớn trong ngành thực phẩm, nhập khẩu giày da, may mặc sẽ phải đóng góp ngân sách nhiều hơn, làm giảm biên lợi nhuận ròng và có thể ảnh hưởng đến dòng kiều hối gửi về Việt Nam.
Ở góc độ tích cực, việc hệ số Gini sau thuế giảm cho thấy nhà nước Nga đang dùng thuế để bảo vệ sức mua của tầng lớp trung lưu và người có thu nhập thấp. Đây lại chính là nhóm khách hàng cốt lõi của các tiểu thương và doanh nghiệp Việt. Khi người dân Nga vẫn được đảm bảo thu nhập để chi tiêu cho các mặt hàng thiết yếu, dịch vụ ăn uống bình dân và quần áo, các doanh nghiệp Việt Nam – nếu có khả năng tối ưu hóa chi phí vận hành và tuân thủ tốt luật thuế mới – vẫn sẽ duy trì được thị phần và phát triển ổn định trong dài hạn.