Chia tay trong kinh doanh là điều không ai mong muốn, nhưng lại rất thường xuyên xảy ra. Một kịch bản rất quen thuộc tại các doanh nghiệp Việt Nam ở Nga: Công ty (ООО) hoạt động có lãi từ tháng 1 đến tháng 7. Đến tháng 8, một cổ đông quyết định xin rút vốn. Câu hỏi hóc búa đặt ra cho kế toán và giám đốc là: Cổ đông này có được chia cổ tức (Дивиденды) cho 7 tháng họ đã làm việc hay không? Và kế toán phải hạch toán dòng tiền này như thế nào?
Theo Luật Liên bang số 14-ФЗ và các quy định hiện hành của Bộ Tài chính Nga năm 2026, ranh giới giữa “Cổ tức” và “Tiền thanh toán rút vốn” là vô cùng nghiêm ngặt. Việc trả sai bản chất dòng tiền không chỉ gây thiệt thòi cho các cổ đông ở lại mà còn kéo theo rủi ro bị Cơ quan Thuế (ФНС) phạt nặng.
Thời điểm quyết định tất cả
Để biết người rút vốn có quyền nhận cổ tức hay không, bạn chỉ cần xác định rõ Thời điểm Đại hội đồng thành viên ra Quyết định chia cổ tức so với Thời điểm nộp đơn xin rút vốn. Luật Nga quy định: Ngay tại thời điểm công chứng viên xác nhận Đơn xin rút vốn (Заявление о выходе), phần vốn góp của người đó ngay lập tức được chuyển giao cho Công ty. Từ ngày hôm đó, họ chính thức mất tư cách thành viên.
Từ nguyên tắc này, chúng ta có 2 kịch bản:
A: Quyết định chia cổ tức được ký TRƯỚC khi rút vốn
- Tình huống: Tháng 7, công ty họp và chốt chia cổ tức nửa năm. Tháng 8, cổ đông nộp đơn xin rút vốn. Tuy nhiên, công ty chưa kịp chuyển tiền cổ tức.
- Xử lý: Cổ đông rút vốn CÓ QUYỀN nhận số tiền cổ tức này. Dù họ đã rời đi, khoản cổ tức đã được phê duyệt trở thành “Khoản nợ phải trả” của công ty đối với cá nhân đó. Kế toán vẫn phải thanh toán khoản này như trả nợ cổ tức bình thường.
B: Quyết định chia cổ tức được ký SAU khi rút vốn (Trường hợp phổ biến nhất)
- Tình huống: Tháng 8, cổ đông nộp đơn xin rút. Đến tháng 12 (hoặc tháng 3 năm sau), công ty mới họp để chia lợi nhuận của cả năm.
- Xử lý: Cổ đông rút vốn HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ QUYỀN nhận cổ tức của năm đó. Vì tại thời điểm họp chia chác, họ không còn là thành viên công ty nữa.
Lợi nhuận của những tháng đã làm việc đi về đâu?
Đọc đến Kịch bản B, nhiều cổ đông Việt Nam sẽ cảm thấy bức xúc: “Tôi đã cống hiến 7 tháng trời, công ty làm ra tiền, tại sao tôi ra đi lại trắng tay phần lợi nhuận đó?”. Sự thật là bạn không hề mất phần lợi nhuận này, nhưng nó được trả dưới một cái tên khác, không phải là Cổ tức.
Như đã phân tích ở các bài trước, khi rút vốn, công ty phải trả cho bạn Giá trị thực của phần vốn góp (GTT). Công thức tính ĐSĐ dựa trên Tài sản ròng (Чистые активы) của tháng gần nhất trước khi rút vốn. Toàn bộ lợi nhuận (lãi ròng) mà công ty kiếm được từ tháng 1 đến tháng 7 chưa được chia, nó sẽ tự động cộng dồn và làm TĂNG Tài sản ròng của công ty tính đến cuối tháng 7. Khi bạn nhận tiền thoái vốn (GTT), cục tiền đó ĐÃ BAO GỒM phần lợi nhuận tương ứng của 7 tháng làm việc. Kế toán đã tự động tính toán gộp vào cho bạn rồi!
Khác biệt về Thuế (Cập nhật 2026)
Vì “Cổ tức” và “Giá trị thực (GTT)” là hai dòng tiền khác nhau, nên cách Cơ quan Thuế đánh thuế cũng hoàn toàn khác biệt. Đây là điểm mà Kế toán trưởng (Главбух) phải đặc biệt lưu ý để hạch toán đúng.
| Tiêu chí | Cổ tức (Дивиденды) | Tiền rút vốn (GTT) |
| Bản chất pháp lý | Phân phối lợi nhuận cho thành viên hiện tại. | Mua lại cổ phần của thành viên đã rời đi. |
| Tài khoản Kế toán | Nợ TK 84 (Lợi nhuận chưa phân phối) / Có TK 75. | Nợ TK 81 (Cổ phiếu quỹ/Vốn mua lại) / Có TK 75. |
| Mức thuế Thu nhập (НДФЛ) | 13% (hoặc 15% cho phần vượt 2,4 triệu Rúp). | Chịu thuế lũy tiến 13% – 22% (Cơ sở tính thuế chính). |
| Quyền Giảm trừ thuế | KHÔNG. Đánh thuế trên 100% số tiền nhận được. | CÓ. Được trừ đi chi phí gốc (tiền vốn góp ban đầu). |
| Miễn thuế nếu giữ > 5 năm? | Không. Cổ tức luôn phải đóng thuế. | CÓ. Miễn thuế hoàn toàn (tối đa 50 triệu Rúp). |
VBC khuyến cáo:
- Tuyệt đối không linh động phát bù cổ tức: Nếu cổ đông đã rút vốn, đừng bao giờ lập biên bản chia cổ tức cho người đó để “bồi thường tình cảm”. Cơ quan Thuế sẽ bóc tách giao dịch này, hủy bỏ ưu đãi thuế cổ tức 13%, và tính lại thành thu nhập bất thường với mức thuế phạt rất cao.
- Kiểm tra kỹ nợ cũ: Trước khi chốt số tiền GTT để thanh toán cho người ra đi, kế toán phải rà soát xem có khoản cổ tức nào của những năm trước đã quyết định chia nhưng chưa thanh toán hay không. Nếu có, phải chuyển trả riêng rẽ (ghi chú rõ nội dung chuyển khoản là “Trả cổ tức năm X”), và phần còn lại mới chuyển dưới dạng Thanh toán Giá trị thực (GTT). Hai lệnh chuyển tiền này không được phép gộp làm một!