VOSTOK BUSINESS CONSULTING

Ngân hàng Trung ương Liên bang Nga (CBR) vừa ban hành các khuyến nghị phương pháp luận mới thúc giục các tổ chức tín dụng thắt chặt kiểm soát đối với các giao dịch của khách hàng có tần suất sử dụng tiền mặt cao [RBC]. Theo phân tích từ nhật báo kinh tế RBC, động thái này là một phần trong chiến dịch quy mô lớn của chính phủ Nga nhằm “làm trắng” toàn diện nền kinh tế, triệt phá các dòng tiền tối và đưa mọi hoạt động thương mại vào khuôn khổ giám sát kỹ thuật số. Đối với cộng đồng doanh nghiệp và tiểu thương người Việt Nam đang sinh sống, làm ăn tại Nga – những người vốn có thói quen sử dụng tiền mặt trong giao dịch truyền thống – quy định mới này đang tạo ra những thách thức lớn, đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong tư duy và phương thức vận hành kinh tế để tránh các hệ lụy pháp lý nghiêm trọng.

Theo các chuyên gia tài chính, quy định mới của Ngân hàng Trung ương Nga chuyển dịch mô hình giám sát từ “kiểm tra sau” sang “ngăn chặn trước” dựa trên hệ thống thuật toán tự động của các ngân hàng thương mại. Đối tượng bị đưa vào danh sách kiểm soát đặc biệt là các cá nhân, hộ kinh doanh có dòng tiền mặt lưu thông (rút ra hoặc nộp vào) không tương xứng với thu nhập chính thức hoặc quy mô kinh doanh được kê khai tài chính.

Đặc biệt, cơ quan quản lý tập trung thanh tra các lĩnh vực thương mại bán lẻ, mạng lưới chợ đầu mối, ngành dịch vụ ăn uống (nhà hàng, quán ăn) và logistics — những nơi có tỷ lệ sử dụng tiền mặt cao và thường xuyên có hành vi né tránh dịch vụ kiểm đếm, nộp tiền mặt vào tài khoản ngân hàng. Bên cạnh đó, các tài khoản “trung chuyển” — tức là tài khoản nhận tiền chuyển khoản từ các pháp nhân rồi ngay lập tức rút toàn bộ thành tiền mặt thông qua hệ thống máy ATM hoặc quầy giao dịch — sẽ bị hệ thống tự động gắn cờ cảnh báo và phong tỏa ngay lập tức để điều tra hành vi trốn thuế, tài trợ lao động bất hợp pháp hoặc hỗ trợ các chuỗi cung ứng “xám”.

Trong nhiều thập kỷ qua, mô hình kinh doanh phổ biến của phần lớn tiểu thương người Việt tại các trung tâm thương mại lớn ở Moskva (như Sadovod, Moskva tại Lyublino) hay các tỉnh thành liên bang là nhận tiền mặt từ khách mua buôn, mua lẻ, sau đó dùng số tiền này để thanh toán gối đầu cho các nguồn hàng hoặc chuyển về nước qua các kênh tự phát. Quy định siết chặt tiền mặt của Ngân hàng Trung ương Nga đang trực tiếp đánh vào điểm nghẽn này của cộng đồng:

• Rủi ro phong tỏa tài khoản đóng băng vốn: Khi hệ thống ngân hàng Nga áp dụng nguyên tắc “suy đoán có lỗi” đối với các giao dịch tiền mặt bất thường, tiểu thương sẽ bị khóa dịch vụ ngân hàng trực tuyến (DBO) nếu không giải trình được nguồn gốc hợp pháp của dòng tiền. Việc bị đóng băng tài khoản đột ngột khiến doanh nghiệp mất khả năng thanh toán cho đối tác, đứt gãy chuỗi hàng hóa và đối mặt với nguy cơ phá sản.
• Nguy cơ phạt thuế và xử lý hình sự: Việc giữ tiền mặt bên ngoài hệ thống ngân hàng nhằm che giấu doanh thu thực tế để lách thuế thu nhập hoặc giữ tư cách hưởng các gói thuế ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ (như đơn giản hóa – USN) giờ đây dễ dàng bị phát hiện thông qua các đối chiếu kỹ thuật số liên thông giữa Ngân hàng Trung ương và Cơ quan Thuế Liên bang (FNS).
• Khó khăn trong quản lý lao động: Thói quen trả lương “trong phong bì” (tiền mặt không đóng bảo hiểm và thuế thu nhập cá nhân NDFl) cho người lao động, bao gồm cả lao động bản địa lẫn lao động Việt Nam, trở thành hành vi vi phạm nghiêm trọng bị cơ quan chức năng Nga tập trung truy quét.

Để tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh nền kinh tế Nga đang chuyển đổi số mạnh mẽ với sự ra đời của Hệ thống thanh toán nhanh (SBP) và đồng rúp kỹ thuật số, cộng đồng người Việt cần kiên quyết từ bỏ các phương thức vận hành cũ và chuyển dịch sang mô hình kinh doanh chính ngạch:

1. Minh bạch hóa dòng tiền và chuyển đổi sang thanh toán không tiền mặt

Doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể (IP) người Việt cần chủ động lắp đặt các thiết bị thanh toán thẻ (POS) và tích hợp mã QR của Hệ thống thanh toán nhanh (SBP) tại các điểm bán hàng. Việc chuyển dịch tối đa doanh thu từ tiền mặt sang không tiền mặt không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ luật pháp mà còn tạo ra lịch sử dòng tiền minh bạch, từ đó dễ dàng tiếp cận các khoản vay ưu đãi từ các ngân hàng Nga để mở rộng kinh doanh.

2. Thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thuế và kế toán bài bản

Mọi khoản doanh thu và chi phí cần được ghi nhận thông qua hệ thống máy tính tiền điện tử (khớp dữ liệu trực tuyến với cơ quan thuế). Doanh nghiệp nên thuê các công ty kế toán hoặc kế toán viên chuyên nghiệp người bản địa để cập nhật liên tục các thay đổi về luật thuế, tối ưu hóa chi phí hợp pháp và chuẩn bị sẵn sàng các bộ chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ hàng hóa (chứng chỉ chất lượng, tờ khai hải quan) khi ngân hàng yêu cầu giải trình.

3. Chính ngạch hóa quan hệ lao động và chi trả lương qua ngân hàng

Tuyệt đối không sử dụng lao động bất hợp pháp hoặc chi trả lương bằng tiền mặt trốn thuế. Doanh nghiệp cần ký kết hợp đồng lao động chính thức, đăng ký thẻ ngân hàng cho nhân viên và thực hiện việc chi trả lương định kỳ qua hệ thống ngân hàng (Dự án lương – Zarplatny proekt). Điều này không chỉ bảo vệ doanh nghiệp trước các đợt kiểm tra đột xuất của cơ quan di trú và thanh tra lao động, mà còn giải thích hợp lý cho ngân hàng về mục đích sử dụng dòng tiền của doanh nghiệp.

4. Sử dụng các kênh chuyển tiền quốc tế hợp pháp

Khi có nhu cầu chuyển lợi nhuận hoặc thanh toán tiền hàng về Việt Nam hoặc các quốc gia khác, doanh nghiệp tuyệt đối không thông qua các đầu mối chuyển tiền “ngầm” sử dụng tiền mặt thu gom tại các chợ. Thay vào đó, cần sử dụng các dịch vụ chuyển tiền của các ngân hàng Nga được cấp phép, hoặc thông qua các cơ chế thanh toán song phương bằng nội tệ (RUB-VND) đã được hệ thống ngân hàng hai nước thiết lập chính thức để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tài sản.

Chiến dịch thắt chặt quản lý tiền mặt của Ngân hàng Trung ương Nga không phải là một biện pháp ngắn hạn mà là một xu thế tất yếu không thể đảo ngược của một nền kinh tế hiện đại. Đối với cộng đồng người Việt tại Nga, đây vừa là thách thức lớn lao nhưng cũng là cơ hội để thanh lọc, chuyên nghiệp hóa và nâng tầm quy mô kinh doanh. Việc chủ động chuyển đổi sang mô hình kinh doanh minh bạch, thượng tôn pháp luật là con đường duy nhất để các doanh nghiệp Việt phòng tránh rủi ro, bảo vệ thành quả lao động và khẳng định vị thế uy tín trên thị trường Liên bang Nga.