Hiệp định CPTPP là một thỏa thuận thương mại tự do thế hệ mới giữa 11 quốc gia thành viên ban đầu bao gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam (Vương quốc Anh đã ký nghị định thư gia nhập vào năm 2023). Đây được coi là một trong những khối thương mại lớn và có tiêu chuẩn cao nhất thế giới, không chỉ xóa bỏ thuế quan mà còn bao trùm các cam kết sâu rộng về sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường và mua sắm chính phủ.

Hiệp định hướng tới việc tạo ra một khu vực thương mại tự do rộng lớn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao mức sống cho người dân các nước thành viên. Điểm nổi bật của CPTPP là tính chất “mở”, cho phép các quốc gia khác gia nhập nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn cao của Hiệp định. Đối với Việt Nam, CPTPP mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường mới đầy tiềm năng như Canada, Mexico và Peru, nơi trước đây chưa có FTA song phương. Đồng thời, hiệp định tạo sức ép và động lực để Việt Nam hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và cải thiện môi trường kinh doanh.

Nội dung chính và ý nghĩa đối với doanh nghiệp: Nội dung cốt lõi bao gồm cam kết xóa bỏ hoàn toàn từ 97% đến 100% số dòng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa có xuất xứ từ các nước thành viên; quy định chặt chẽ về quy tắc xuất xứ để đảm bảo lợi ích thực sự thuộc về các nước trong khối. Ngoài ra, CPTPP đặt ra các tiêu chuẩn cao về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, cho phép dữ liệu lưu chuyển xuyên biên giới và bình đẳng hóa sân chơi giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Ý nghĩa quan trọng nhất đối với doanh nghiệp là cơ hội đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua việc tận dụng nguyên liệu nội khối.

Cơ sở pháp lý:

Khả năng áp dụng của doanh nghiệp Việt Nam và Nga:

• Doanh nghiệp Việt Nam: Có thể tận dụng triệt để ưu đãi thuế quan để xuất khẩu sang các thị trường mới như Canada, Mexico và Peru, đặc biệt trong các ngành thế mạnh như dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản. Doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh nguồn nguyên liệu để đáp ứng quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi” (đối với dệt may) hoặc các quy tắc giá trị gia tăng để hưởng ưu đãi.
• Doanh nghiệp Nga: Do Nga không tham gia CPTPP, doanh nghiệp Nga không được hưởng ưu đãi thuế quan trực tiếp từ hiệp định này. Tuy nhiên, doanh nghiệp Nga có thể đầu tư thành lập pháp nhân tại Việt Nam để sản xuất, gia công hàng hóa. Nếu sản phẩm làm ra tại Việt Nam đáp ứng được quy tắc xuất xứ của CPTPP, hàng hóa đó có thể xuất khẩu sang các nước thành viên CPTPP (như Nhật Bản, Canada) với mức thuế ưu đãi, giúp doanh nghiệp Nga mở rộng thị trường gián tiếp thông qua “cửa ngõ” Việt Nam. Lĩnh vực tiềm năng bao gồm năng lượng, lắp ráp máy móc và công nghệ thông tin.