Thị trường du lịch Nga đến Việt Nam đã chứng kiến sự phục hồi và tăng trưởng bùng nổ sau đại dịch, vượt xa các thị trường châu Âu khác. Sự tăng trưởng này không chỉ là một sự phục hồi tự nhiên mà còn được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các yếu tố địa chính trị, khiến dòng khách du lịch Nga chuyển hướng sang các điểm đến “thân thiện” như Việt Nam. Nga đã nhanh chóng tái lập vị thế là thị trường gửi khách châu Âu quan trọng nhất và duy nhất lọt vào top 10 thị trường hàng đầu của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, dòng khách Việt Nam đến Nga, dù quy mô còn khiêm tốn, đang cho thấy những dấu hiệu tăng trưởng tích cực, được xúc tác bởi chính sách thị thực điện tử (e-visa) mới và nhu cầu khám phá văn hóa-lịch sử độc đáo.
Giai đoạn hiện tại mở ra một “cửa sổ cơ hội” chiến lược cho cả hai quốc gia. Đối với Việt Nam, đây là thời điểm vàng để củng cố và chiếm lĩnh thị phần dài hạn từ một thị trường khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng này cũng tạo ra rủi ro về sự phụ thuộc quá mức vào một số điểm đến nhất định và áp lực lên hạ tầng, đặc biệt là nguồn nhân lực. Đối với Nga, việc thu hút dòng khách outbound đang tăng trưởng nhanh từ Việt Nam là cơ hội để đa dạng hóa thị trường du lịch quốc tế của mình. Nền tảng cho sự hợp tác này đã được củng cố vững chắc thông qua việc ký kết Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực du lịch giai đoạn 2025-2030, một văn kiện chính sách định hướng cho các hoạt động phát triển trong tương lai.
Khuyến nghị cơ bản
Đối với Việt Nam: Cần khẩn trương thực thi chiến lược “giải tỏa và phân tán” nhằm đa dạng hóa sản phẩm và điểm đến, giảm thiểu rủi ro tập trung tại các trung tâm du lịch biển truyền thống. Ưu tiên hàng đầu là triển khai một chương trình cấp quốc gia về phát triển nguồn nhân lực biết tiếng Nga để giải quyết tình trạng thiếu hụt trầm trọng hiện nay.
Đối với Nga: Cần phát triển các sản phẩm du lịch được “may đo” riêng cho thị hiếu của du khách Việt, đặc biệt là các tour văn hóa, trải nghiệm thiên nhiên và mua sắm. Cải thiện khả năng tiếp cận thông tin bằng tiếng Việt và tiếng Anh tại các điểm đến chính là yếu tố then chốt để thu hút phân khúc khách du lịch tự túc đang ngày càng gia tăng.
Dòng khách du lịch Nga đến Việt Nam
Thị trường khách Nga đến Việt Nam tăng trưởng vượt bậc, vượt qua các dự báo lạc quan nhất, khẳng định vị trí chiến lược. Năm 2019, Việt Nam đón hơn 650.000 khách Nga, đứng thứ 6 và là thị trường châu Âu lớn nhất. Sau đại dịch, năm 2024 đón 232.300 lượt, tăng 84,9% so với 2023. Sáu tháng đầu năm 2025, Việt Nam chào đón gần 260.000 lượt khách Nga, tăng kỷ lục 139% so với cùng kỳ 2024, đưa Nga vào top 10 thị trường gửi khách lớn nhất. Việt Nam dự kiến đón 430.000 khách Nga cả năm 2025.
Việt Nam lên vị trí thứ 7 trong top 10 điểm đến quốc tế yêu thích của khách Nga nửa đầu năm 2025 (tăng 2 bậc). Sự tăng trưởng này do xu hướng chuyển dịch của khách Nga từ châu Âu sang các điểm đến dài ngày, thân thiện như Việt Nam, nhờ quan hệ ngoại giao hữu nghị, miễn thị thực 45 ngày và nối lại các đường bay thẳng/charter.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng tập trung chủ yếu vào Khánh Hòa qua các chuyến bay charter đến Cam Ranh (5 tháng đầu năm 2025, Khánh Hòa đón 121.000 khách Nga, tăng 192%), tạo ra rủi ro phụ thuộc kinh tế vào một thị trường duy nhất, dễ bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế hoặc chính sách của Nga. Việc nhận diện rủi ro này là cần thiết để phát triển bền vững hơn.
Để thu hút khách Nga, cần hiểu rõ đặc điểm, nhu cầu và hành vi của khách.
Phân tích nhân khẩu học và tâm lý khách người Nga:
- Động cơ chính: Chủ yếu “tránh đông”, tìm khí hậu nhiệt đới, biển ấm. Mục đích chính là nghỉ dưỡng (53%), thư giãn, ít yêu cầu khám phá văn hóa sâu.
- Hình thức chuyến đi: Thường theo gia đình/nhóm bạn, ưa chuộng gói tour trọn gói (all-inclusive) từ các công ty lữ hành lớn, bao gồm vé máy bay, lưu trú, dịch vụ cơ bản, thường qua chuyến bay thẳng/charter.
- Thời gian lưu trú và mùa cao điểm: Lưu trú dài (trung bình 12-15 ngày, có khi hàng tháng). Mùa cao điểm từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau (trùng mùa đông ở Nga).
Hành vi tiêu dùng:
- Mức chi tiêu cao: Khách Nga chi tiêu khá phóng khoáng. Trung bình 1.500 USD/người/chuyến, trong đó 600 USD cho dịch vụ ngoài tour (ăn uống, mua sắm, spa…). Khách Nga chi trả cho lưu trú cao cấp, ẩm thực địa phương (hải sản, trái cây), dịch vụ chăm sóc sức khỏe và mua sắm quà lưu niệm.
Phân khúc theo vùng miền (Nga):
- Miền Tây nước Nga (Moscow, St. Petersburg): Thu nhập cao, yêu cầu dịch vụ cao cấp, kết hợp nghỉ dưỡng biển và tham quan văn hóa tại các thành phố lớn (Hà Nội/TP.HCM).
- Vùng Siberia và Viễn Đông (Novosibirsk, Irkutsk, Vladivostok): Gần Việt Nam hơn, tần suất đi cao, quen thuộc văn hóa và ẩm thực châu Á.
Sự kết hợp giữa thời gian lưu trú dài và chi tiêu cao biến khách Nga thành du khách “giá trị cao”. Việc thu hút 430.000 lượt khách Nga có thể tạo tác động kinh tế lớn hơn so với lượng khách đông hơn từ thị trường khác, khẳng định đầu tư chiến lược vào thị trường này là hợp lý.
Thành công thu hút khách Nga đến Việt Nam nhờ phát triển các trung tâm du lịch biển và hệ sinh thái dịch vụ chuyên biệt. Nha Trang, Mũi Né, Phú Quốc là “thỏi nam châm” với du khách Nga nhờ biển đẹp, nắng ấm và cơ sở hạ tầng du lịch “Nga hóa”. Hiện tại, Việt Nam đang đa dạng hóa điểm đến, xây dựng tour liên tuyến (Hà Nội – Bình Định – Phú Yên) và phát triển các loại hình du lịch mới như du lịch chăm sóc sức khỏe, ẩm thực, xanh, cộng đồng. Mô hình “ốc đảo” hiện tại ở Nha Trang hiệu quả nhưng hạn chế tương tác văn hóa và tập trung lợi ích. Chiến lược chuyển đổi sang “trải nghiệm tích hợp” sẽ giúp giảm tải Nha Trang, tạo sản phẩm du lịch quốc gia đa dạng, hấp dẫn và bền vững hơn cho thị trường Nga..
Dòng khách du lịch Việt Nam đến Nga
Thị trường khách Việt đến Nga tuy ngách nhưng tiềm năng, đang phát triển nhờ chính sách thị thực điện tử thống nhất (UEV) của Nga (áp dụng cho Việt Nam từ 1/8/2023) giúp đơn giản hóa thủ tục visa. Các doanh nghiệp lữ hành ghi nhận xu hướng tăng trưởng tích cực. Các tour phổ biến kéo dài 8-10 ngày, tập trung vào Moscow và Saint Petersburg, với chi phí 50-70 triệu VNĐ/người (phân khúc trung và cao cấp). Tour bao gồm vé máy bay, visa, khách sạn 4 sao, bữa ăn, vé tàu Sapsan, vé tham quan và hướng dẫn viên tiếng Việt.
Động cơ và kỳ vọng của du khách Việt Nam khi du lịch Nga tập trung vào các giá trị văn hóa, lịch sử và trải nghiệm thiên nhiên độc đáo. Động cơ chính: Khám phá văn hóa – lịch sử: Du khách Việt bị thu hút bởi vẻ đẹp hùng vĩ và giá trị lịch sử của các công trình kiến trúc biểu tượng như Điện Kremlin, Quảng trường Đỏ, Nhà thờ Thánh Basil (Moscow), Cung điện Mùa Đông (Bảo tàng Hermitage) và Cung điện Mùa Hè Peterhof (Saint Petersburg); Hoài niệm và gắn kết lịch sử: Đối với thế hệ trung niên và lớn tuổi, chuyến đi Nga còn mang ý nghĩa hoài niệm về mối quan hệ hữu nghị truyền thống Việt – Xô, mong muốn tận mắt chứng kiến những địa danh lịch sử gắn liền với ký ức; Trải nghiệm thiên nhiên và khí hậu đặc trưng: “Xứ sở Bạch Dương” hấp dẫn du khách Việt bởi những trải nghiệm thiên nhiên khác biệt như vẻ đẹp lãng mạn của mùa thu vàng, hiện tượng “đêm trắng” kỳ ảo ở St. Petersburg vào mùa hè, hay các tour săn Bắc Cực Quang tại Murmansk.
Đặc điểm theo vùng miền (Việt Nam): Nhu cầu du lịch Nga trải rộng khắp cả nước, với các tour khởi hành từ Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Du khách miền Bắc có thể có sự gắn kết sâu sắc hơn về mặt lịch sử và hoài niệm, trong khi du khách miền Nam có thể bị thu hút nhiều hơn bởi sự mới lạ, vẻ đẹp châu Âu và các trải nghiệm hiện đại.
Kỳ vọng về dịch vụ: Du khách Việt, đặc biệt khi đi theo tour, có những kỳ vọng rõ ràng về dịch vụ. Hướng dẫn viên nói tiếng Việt là yếu tố bắt buộc để hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử và vượt qua rào cản ngôn ngữ. Việc các công ty du lịch lồng ghép các bữa ăn Việt hoặc châu Á vào thực đơn cũng rất quan trọng, nhằm đảm bảo sự thoải mái và phù hợp với khẩu vị của du khách.
Nga có tiềm năng lớn phát triển du lịch độc đáo cho du khách Việt, bên cạnh các tuyến điểm kinh điển như Moscow – Saint Petersburg. Các sản phẩm đặc thù gồm: du thuyền sông Volga sang trọng, tour khám phá thiên nhiên (săn Bắc Cực Quang ở Murmansk, Hồ Baikal, Siberia bằng tàu hỏa), và du lịch nông thôn (Datra) tìm hiểu văn hóa Nga. Chính sách e-visa 16 ngày giúp du khách độc lập, đặc biệt giới trẻ và gia đình, tự lên kế hoạch, tạo cơ hội đa dạng hóa sản phẩm du lịch Nga, tiếp cận phân khúc khách hàng mới từ Việt Nam, khám phá “Vành đai Vàng”.
Môi trường vĩ mô và các yếu tố tác động
Sự phát triển của du lịch song phương Việt-Nga được định hình bởi một loạt các yếu tố vĩ mô, bao gồm cả những điều kiện thuận lợi và những rào cản cần được giải quyết một cách chiến lược. Du lịch Việt Nam – Nga được thúc đẩy bởi chính sách thị thực thông thoáng (Việt Nam miễn thị thực 45 ngày cho Nga, Nga có e-visa 30 ngày), kết nối hàng không ngày càng mạnh mẽ (khôi phục, mở rộng đường bay thẳng và charter đến 11 thành phố Nga), và khung hợp tác chiến lược cấp cao (ký Biên bản ghi nhớ 2025-2030). Việt Nam còn có lợi thế cạnh tranh về chi phí du lịch hợp lý so với các đối thủ trong khu vực.
Những hạn chế lớn trong du lịch Việt Nam – Nga bao gồm thiếu hụt trầm trọng hướng dẫn viên tiếng Nga (chỉ 418 người có thẻ), gây áp lực lên chất lượng dịch vụ. Cơ sở hạ tầng quá tải, đặc biệt là nguồn cung phòng khách sạn vào mùa cao điểm (tháng 11 – tháng 3) ở Nha Trang và Phú Quốc do du khách Nga ưa thích nghỉ dưỡng biển dài ngày. Đối với du khách Việt tại Nga, rào cản ngôn ngữ (tiếng Anh ít phổ biến) và khí hậu khắc nghiệt là trở ngại lớn. Ngoài ra, Việt Nam còn đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ như Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Thái Lan và Ai Cập.
Dự báo và khuyến nghị đến năm 2030
Dựa trên phân tích thị trường, chính sách và yếu tố vĩ mô, du lịch Việt Nam – Nga dự kiến phát triển mạnh trong 5 năm tới. Dự báo lượng khách: Khách Nga đến Việt Nam: Có thể phục hồi về mức 650.000 lượt vào 2026-2027 và đạt 1 triệu lượt vào 2030 nếu duy trì yếu tố thuận lợi; Khách Việt Nam đến Nga: Tăng trưởng ổn định 15-20% mỗi năm nhờ e-visa và nhu cầu khám phá.
Xu hướng định hình: Tăng trưởng xanh và bền vững: phù hợp định hướng du lịch Việt Nam 2030, đòi hỏi sản phẩm có trách nhiệm; Cá nhân hóa và trải nghiệm đích thực: thúc đẩy nhu cầu sản phẩm linh hoạt, độc đáo do khách tự túc tăng; du lịch sức khỏe và nghỉ dưỡng dài ngày: tiềm năng phát triển lớn với các sản phẩm kết hợp nghỉ dưỡng biển và chăm sóc sức khỏe.
Để tối đa hóa tiềm năng và giảm thiểu rủi ro, Việt Nam cần triển khai các chiến lược đồng bộ và quyết liệt:
- Chiến lược “Giải tỏa và Phân tán”: Giảm áp lực cho các trung tâm du lịch truyền thống và phân tán rủi ro. Xây dựng và quảng bá các cụm du lịch mới có kết nối hàng không thuận tiện (ví dụ: Cụm phía Bắc: Hà Nội – Ninh Bình – Sầm Sơn/Hạ Long; Cụm miền Trung: Đà Nẵng – Huế – Lăng Cô/Bình Định/Phú Yên; Cụm phía Nam: TP. Hồ Chí Minh – Hồ Tràm).
- Chương trình Phát triển Nguồn nhân lực Cấp quốc gia: Giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực tiếng Nga. Trong dài hạn mở rộng các chương trình đào tạo tiếng Nga chuyên ngành du lịch-khách sạn, trong ngắn hạn triển khai các khóa đào tạo cấp tốc và nghiệp vụ du lịch cho nhân lực hiện có, có chính sách khuyến khích học tiếng Nga.
- Xúc tiến và Marketing có mục tiêu: Tối ưu hóa hiệu quả quảng bá. Hành động: Xây dựng các gói thông điệp riêng biệt (ví dụ: du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, golf, chăm sóc sức khỏe cho Moscow/St. Petersburg; tour ngắn ngày, giá cạnh tranh cho Viễn Đông/Siberia). Tận dụng sự kiện xúc tiến lớn như Tuần lễ Việt Nam tại Moscow.
Để thu hút du khách Việt Nam, phía Nga có thể điều chỉnh các chương trình để trở nên thân thiện hơn:
- Phát triển sản phẩm “Thân thiện với người Việt”: Vượt qua rào cản văn hóa, ngôn ngữ, tạo trải nghiệm thoải mái, xây dựng gói tour có hướng dẫn viên tiếng Việt, cung cấp tài liệu bằng tiếng Việt, phát triển tour chuyên đề mới (ẩm thực, mua sắm, trải nghiệm mùa đông).
- Đơn giản hóa Trải nghiệm Du lịch tại điểm đến: Giảm khó khăn cho du khách tự túc; cải thiện biển báo song ngữ (Nga-Anh) tại các điểm chính; khuyến khích nhà hàng, khách sạn, trung tâm mua sắm có thực đơn và thông tin cơ bản bằng tiếng Anh.
- Phối hợp xúc tiến chéo nhằm tăng cường nhận diện du lịch Nga tại Việt Nam, hợp tác với các hãng hàng không và công ty lữ hành Việt Nam để quảng bá, giới thiệu các điểm đến mới ngoài Moscow, St. Petersburg, đặc biệt là kỳ quan thiên nhiên (Hồ Baikal, Kamchatka, Elbrus vv…).