Trong bối cảnh dịch chuyển năng lượng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, việc xác định chủ thể nắm giữ công nghệ cốt lõi và phương án triển khai phù hợp cho Việt Nam là bài toán trọng tâm để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Thị trường công nghệ hiện nay ghi nhận sự phân hóa rõ rệt giữa các cường quốc, trong đó mỗi quốc gia giữ vai trò tiên phong ở từng mảng hạ tầng chiến lược.
Về công nghệ then chốt, Liên bang Nga tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu ở mảng lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín. Tập đoàn Nhà nước Rosatom đã vận hành thương mại nhà máy điện hạt nhân nổi Akademik Lomonosov, đồng thời đẩy nhanh dự án RITM-200N trên cạn tại Yakutia và phát triển lò phản ứng nhanh BREST-OD-300 (dự án Proryv) nhằm xử lý rác thải phóng xạ. Trong khi đó, Trung Quốc nắm lợi thế vượt trội về hạ tầng truyền tải điện áp cực cao (UHV) với các tuyến đường dây siêu xa áp dụng công nghệ một chiều và xoay chiều công suất lớn. Mặc khác, Mỹ và các nước phương Tây nắm giữ thế mạnh về vật liệu tiên tiến như dây dẫn composite ACCC, công nghệ định mức đường dây động (DLR), biến áp trạng thái rắn (SST) cùng các hệ thống điều khiển số tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Để ứng dụng hiệu quả các công nghệ này tại Việt Nam, lộ trình triển khai cần được thiết kế bài bản và bám sát thực tiễn. Trong ngắn và trung hạn, trọng tâm là tối ưu hóa hạ tầng truyền tải hiện hữu để giải tỏa công suất cho nguồn năng lượng tái tạo. Các trục truyền tải 500 kV và 220 kV trọng điểm cần ưu tiên nâng cấp bằng dây dẫn composite ACCC giúp tăng gấp đôi khả năng tải điện trên hành lang tuyến hiện có mà không phát sinh chi phí giải phóng mặt bằng. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ DLR sẽ cho phép vận hành tối đa công suất đường dây theo điều kiện thời tiết thực tế, giảm hao hụt điện năng và hạn chế tắc nghẽn cục bộ.
Đối với năng lượng hạt nhân thế hệ mới, Việt Nam cần nghiên cứu tích hợp công nghệ lò phản ứng SMR vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cho giai đoạn sau năm 2030. Mô hình SMR phù hợp với đặc thù phụ tải nhờ công suất linh hoạt (dưới 300 MW), thời gian thi công ngắn và độ an toàn thụ động cao. Phương án khả thi là triển khai thí điểm tại các trung tâm phụ tải lớn, khu công nghiệp tập trung, vùng sâu vùng xa hoặc hải đảo nhằm cung cấp nguồn điện nền ổn định 24/7 mà không gây áp lực lên lưới truyền tải đường dài. Ngoài ra, việc kết hợp SMR với các trung tâm dữ liệu AI cũng là hướng đi chiến lược giúp thu hút dòng vốn đầu tư công nghệ cao.
Về năng lực tự chủ, Việt Nam chưa có nền tảng công nghiệp nặng và khoa học hạt nhân đủ mạnh để tự nghiên cứu hoặc chế tạo các thiết bị cốt lõi. Tỷ lệ nội địa hóa giai đoạn đầu dự kiến đạt khoảng 30%–40% giá trị dự án, tập trung vào khâu khảo sát địa chất, thiết kế hạ tầng, thi công xây lắp và sản xuất thiết bị phụ trợ cơ khí. Đối với phần công nghệ lõi, Việt Nam cần hợp tác chiến lược và tiếp nhận chuyển giao từ các quốc gia dẫn đầu như Nga, Mỹ hoặc khối G7. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động trong khâu vận hành, bảo dưỡng và quản lý an toàn nếu tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và ứng dụng mô hình bản sao số (Digital Twins).
Trong quá trình tiếp nhận chuyển giao công nghệ và tư vấn đầu tư, VBC đóng vai trò là đơn vị tư vấn chiến lược, kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác quốc tế. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm cùng mạng lưới liên kết tại Nga và Châu Âu, VBC hỗ trợ tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian triển khai và đảm bảo tính tuân thủ pháp lý cho các dự án năng lượng.
Các dịch vụ tư vấn trọng tâm của VBC bao gồm:
- Lập báo cáo nghiên cứu khả thi và xây dựng mô hình tài chính cho dự án nâng cấp lưới điện và điện hạt nhân SMR;
- Đánh giá, lựa chọn và kết nối các nhà cung cấp công nghệ uy tín từ Nga, Mỹ và Châu Âu;
- Tư vấn xây dựng khung pháp lý, tiêu chuẩn an toàn hạt nhân và quy chuẩn kỹ thuật truyền tải điện;
- Xây dựng chương trình đào tạo nâng cao năng lực quản lý và vận hành cho đội ngũ kỹ sư trong nước;
- Hỗ trợ đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ và thu hút nguồn vốn đầu tư xanh.
Thông qua giải pháp tư vấn chuyên sâu từ VBC, các cơ quan quản lý và nhà đầu tư có thể chủ động nắm bắt cơ hội, hiện thực hóa lộ trình chuyển dịch năng lượng và hướng tới phát triển bền vững.