Sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), đầu tàu kinh tế và đổi mới của cả nước, luôn đòi hỏi những cơ chế quản lý và thể chế vượt trội, tương xứng với vị thế và tiềm năng vốn có. Trong bối cảnh kỷ nguyên mới, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 09-NQ/TW ngày 19/5/2026, đặt nền móng cho một bước ngoặt lịch sử: dự kiến ban hành Luật Đô thị đặc biệt nhằm kiến tạo thể chế đột phá cho sự phát triển của Thành phố.
Nghị quyết xác định rõ việc xây dựng thể chế đột phá, vượt trội là nhiệm vụ trọng tâm để TP.HCM bứt tốc. Theo đó, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng trở thành “đột phá của đột phá“. Mục tiêu cốt lõi của đạo luật này là xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, đặc biệt và vượt trội, tạo điều kiện thuận lợi tối đa để Thành phố khai thác triệt để tiềm năng, thế mạnh, huy động mọi nguồn lực, từ đó tăng tốc, phát triển nhanh chóng và bền vững.
Cơ chế phân cấp, phân quyền mang tính triệt để là trọng tâm của cải cách thể chế sắp tới. Quyền hạn sẽ được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hội đồng nhân dân Thành phố, Ủy ban nhân dân Thành phố và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố trong hầu hết các lĩnh vực, chỉ trừ các vấn đề thuộc phạm vi quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Song song với việc tăng cường thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu các cấp cũng được đề cao, gắn liền với các cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.
Một trong những điểm vượt trội nhất là quyền tự chủ về pháp lý của Thành phố. TP.HCM được trao quyền chủ động ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn chi tiết hoặc thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội, cho phép quy định khác biệt so với quy định của Chính phủ, các bộ, ngành trong những lĩnh vực được phân quyền. Quyền này còn mở rộng khi Thành phố chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Thêm vào đó, Thành phố được ưu tiên lựa chọn và áp dụng các quy định pháp luật thuận lợi hơn đối với các lĩnh vực mang tính đặc thù của địa phương.
Để đảm bảo nguồn lực tài chính cho phát triển, chính sách đột phá tiếp tục được thực hiện, bao gồm việc ưu tiên bố trí nguồn ngân sách nhà nước trung hạn và hằng năm, bao gồm dự toán và phần tăng thu thực hiện. Điều này cho phép Thành phố chủ động đảm bảo đủ nguồn lực tài chính để đầu tư cho các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời nâng cao phúc lợi xã hội cho người dân.
Khuyến khích đổi mới và sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) là một trụ cột khác. Thành phố có quyền chủ động thí điểm các cơ chế, chính sách mới, hoặc thử nghiệm khác biệt với quy định pháp luật hiện hành. Cùng với đó, TP.HCM sẽ xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng chung, khuyến khích những tiêu chuẩn và quy chuẩn tiến bộ, vượt trội hơn so với quy chuẩn quốc gia và các địa phương khác. Quy trình thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, giải pháp, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới sẽ được quy định rõ ràng về tiêu chí, điều kiện và trình tự, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ người tham gia thử nghiệm và các chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ.
Thành phố cũng sẽ được triển khai xã hội hóa có kiểm soát một số khâu chuyên môn trong giải quyết thủ tục hành chính, cho phép huy động các tổ chức tư vấn, dịch vụ công đủ điều kiện tham gia thực hiện. Mục đích của việc này là nhằm rút ngắn thời gian, nâng cao hiệu quả, không tăng biên chế, và thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm quyền lựa chọn của người dân và doanh nghiệp với chi phí dịch vụ theo quy định.
Nghị quyết 09-NQ/TW và việc sắp ra đời Luật Đô thị đặc biệt mang đến một bộ công cụ thể chế toàn diện, từ tự chủ pháp lý, phân cấp mạnh mẽ, tự chủ tài chính đến cơ chế thử nghiệm sáng tạo. Đây chính là chìa khóa để TP.HCM giải phóng tối đa tiềm năng, tăng tốc vươn lên, khẳng định vai trò là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ, giáo dục và văn hóa của khu vực, tiến tới phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.