Bước sang năm 2026, Việt Nam đang đứng trước một vận hội mới trong lộ trình hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050 và trở thành quốc gia thu nhập cao. Để điều hướng nền kinh tế qua những biến động địa chính trị phức tạp và tận dụng tối đa cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Chính phủ Việt Nam đã ban hành một loạt chính sách mang tính bản lề, trọng tâm là Quyết định 23/2026/QĐ-TTg. Đây là một tuyên ngôn chiến lược, định hình lại dòng chảy đầu tư và trình độ công nghệ của quốc gia trong thập kỷ tới.
Kim chỉ nam cho Cách mạng Công nghiệp
Chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, Quyết định 23/2026/QĐ-TTg thiết lập danh mục 70 công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển. So với các quy định trước đây, danh mục mới này cho thấy sự tập trung sâu sắc vào các giải pháp bền vững và trí tuệ nhân tạo (AI).
Các lĩnh vực cốt lõi bao gồm:
- Công nghệ khí hậu và năng lượng sạch: Thu hồi, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS), hydro xanh, và các hệ thống lưu trữ năng lượng tiên tiến (BESS).
- Kinh tế số và AI: Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Việt, chip bán dẫn và an ninh mạng thế hệ mới.
- Công nghệ sinh học và y tế: Sản xuất vaccine thế hệ mới và nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu.
Việc xác định cụ thể 70 công nghệ này là cơ sở pháp lý cao nhất để các doanh nghiệp tiếp cận hệ thống ưu đãi “vượt trội” từ nhà nước, tạo động lực cho các tập đoàn lớn của Việt Nam hay các đối tác quốc tế từ Liên bang Nga chuyển giao công nghệ vào Việt Nam.
Ưu đãi Thuế
Để hiện thực hóa danh mục công nghệ cao, Chính phủ đã thiết kế một khung ưu đãi thuế được đánh giá là hấp dẫn nhất khu vực Đông Nam Á, tập trung vào hai mảng chính: Thuế thu nhập doanh nghiệp và Thuế nhập khẩu.
Các dự án thuộc danh mục Quyết định 23/2026/QĐ-TTg được hưởng thuế suất ưu đãi 10% trong thời hạn 15 năm. Đặc biệt, cơ chế “miễn 4, giảm 9” (miễn 100% thuế trong 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo) giúp cải thiện đáng kể chỉ số hoàn vốn nội bộ (IRR) cho các dự án vốn lớn như CCUS hay điện gió ngoài khơi.
Dựa trên Nghị định 134/2016/NĐ-CP và các văn bản cập nhật, doanh nghiệp được miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị và linh kiện tạo tài sản cố định mà trong nước chưa sản xuất được. Điều này trực tiếp làm giảm chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) từ 5% đến 20%, tạo lợi thế cạnh tranh cho các nhà cung cấp thiết bị công nghệ cao từ Nga như Gazprom Neft hay Zarubezhneft khi phối hợp cùng đối tác Việt Nam.
Thị trường Carbon và cơ chế Tài chính Xanh
Thị trường carbon nội địa 2026 được chính thức vận hành dưới sự dẫn dắt của Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Nghị định 29/2026/NĐ-TTg. Nghị định 29/2026/NĐ-TTg thiết lập sàn giao dịch tín chỉ carbon, cho phép các doanh nghiệp công nghệ cao (đặc biệt là các dự án thu hồi carbon) thương mại hóa lượng phát thải giảm thiểu được. Điều này chuyển đổi “trách nhiệm môi trường” thành “tài sản tài chính”. Chính phủ triển khai gói hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho các khoản vay dự án xanh. Các dự án CCUS hoặc chuyển đổi năng lượng sạch có thể tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Bảo vệ môi trường (VEPF) với điều kiện vay thuận lợi hơn mặt bằng thị trường.
Quản trị Rủi ro và Cải cách Hành chính
Trong bối cảnh trừng phạt kinh tế toàn cầu và sự đứt gãy chuỗi cung ứng, Việt Nam đã chủ động xây dựng các cơ chế phòng vệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo/
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cho phép thí điểm thị trường tài sản ảo và sử dụng stablecoin trong thanh toán B2B. Đây là giải pháp đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn thanh toán với các đối tác như Nga, giảm sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng phương Tây và né tránh rủi ro trừng phạt thứ cấp.
Cuộc cải cách hành chính toàn diện năm 2026 hướng tới tinh gọn bộ máy và áp dụng cơ chế “một cửa” cho các dự án FDI công nghệ cao. Việc giảm bớt các tầng nấc trung gian và số lượng tỉnh thành giúp đẩy nhanh tiến độ thẩm định dự án, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả hơn cho các nhà đầu tư.
Vai trò của Vostok Business Consulting
Trước một hệ thống chính sách đa tầng và phức tạp, vai trò của các đơn vị tư vấn chiến lược như Vostok Business Consulting trở nên thiết yếu. VBC cung cấp dịch vụ rà soát tuân thủ, thẩm định đối tác và thiết kế lộ trình tài chính xanh, giúp doanh nghiệp không chỉ tận dụng tối đa các ưu đãi từ Quyết định 23/2026/QĐ-TTg mà còn an toàn trước các biến động địa chính trị.
Với sự đồng bộ từ danh mục công nghệ ưu tiên đến các công cụ tài chính và cơ chế quản trị rủi ro hiện đại, Việt Nam đang khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn công nghệ toàn cầu, sẵn sàng cho một tương lai phát triển bền vững và tự chủ chiến lược.