VOSTOK BUSINESS CONSULTING

Thị trường hydrogen xanh toàn cầu đang chứng kiến những diễn biến trái chiều, từ việc các nhà sản xuất thiết bị lớn phải đối mặt với chi phí nâng cấp ngoài dự kiến, đến việc các chính phủ tăng cường hỗ trợ tài chính cho các dự án trong nước, trong khi các tổ chức dự báo đưa ra cái nhìn thận trọng hơn về tốc độ tăng trưởng dài hạn của ngành.

Thyssenkrupp Nucera, nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) của Đức, thông báo sẽ tiến hành nâng cấp khoảng 3.2GW mô-đun điện phân kiềm đã được triển khai sau khi nhận được kết quả cải tiến cần thiết từ kinh nghiệm thực địa. Chi phí liên quan đến việc nâng cấp này đã gây ảnh hưởng nặng nề đến kết quả kinh doanh quý 2 của công ty. Cụ thể, Nucera đã ghi nhận khoản lỗ EBIT là –€65 triệu trong quý, tăng đáng kể so với mức –€4 triệu của quý 2 năm 2024/2025. Phần lớn khoản lỗ này đến từ khoản phí “một lần” lên tới €50 triệu liên quan đến mảng kinh doanh hydrogen xanh. Tuy nhiên, Nucera vẫn là một trong những nhà cung cấp chủ chốt, từng giao 1.04GW hệ thống điện phân kiềm cho dự án hydrogen xanh Neom tại Ả Rập Xê-út và hiện sở hữu sổ đặt hàng chưa giao lớn nhất với 2GW công suất.

Tây Ban Nha đã cam kết phân bổ tổng cộng €439.4 triệu (khoảng $509 triệu) tiền trợ cấp sản xuất cho ba dự án hydrogen xanh trong nước. Các dự án này trước đó đã tham gia đấu thầu nhưng không nhận được nguồn vốn từ Quỹ Hydrogen châu Âu (EHB). Khoản tài trợ này được cấp theo chương trình quốc gia Đấu giá như một Dịch vụ (Auction-as-a-Service – AaaS) – cơ chế tận dụng quy trình đấu giá của EHB để hỗ trợ các dự án nội địa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của EU nhưng cần hỗ trợ tài chính bổ sung từ ngân sách quốc gia. Tổng công suất điện phân được hỗ trợ thông qua gói tài trợ này là 250 MW. Đây là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Tây Ban Nha nhằm đạt mục tiêu 12 GW công suất điện phân vào năm 2030.

Chính phủ Úc đã lập danh sách rút gọn bảy dự án hydrogen phái sinh xanh, đại diện cho 2.18GW công suất điện phân, để nhận trợ cấp sản xuất. Quyết định này được đưa ra sau khi chính phủ giảm một nửa số tiền phân bổ cho chương trình Hydrogen Headstart, từ 2 tỷ AUD xuống còn 1 tỷ AUD. Việc cắt giảm quỹ phản ánh áp lực ngày càng tăng lên các nhà hoạch định chính sách, buộc họ phải tập trung hỗ trợ vào các dự án có tính khả thi thương mại cao. Các dự án được chọn hiện có xu hướng liên quan đến các sản phẩm phái sinh như methanol, ammonia, phân bón, nhiên liệu hàng không, hoặc chế biến kim loại – những lĩnh vực mà việc điện khí hóa trực tiếp vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

DNV, tổ chức tư vấn và phân loại toàn cầu, đã hạ 45% dự báo dài hạn về triển khai hydrogen sạch so với triển vọng năm 2022. Việc điều chỉnh này chủ yếu do tốc độ thực hiện dự án chậm hơn, thiếu động lực chính sách và tiến bộ nhanh hơn của các công nghệ điện khí hóa. Mặc dù vậy, DNV vẫn giữ nguyên kỳ vọng rằng lĩnh vực hydrogen sạch sẽ thu hút khoảng 3.2 nghìn tỷ USD đầu tư tích lũy đến năm 2060. DNV dự đoán sản lượng hydrogen sạch sẽ tăng gấp 100 lần so với hiện tại vào năm 2060.

Nhu cầu hydrogen sạch sẽ tập trung vào các lĩnh vực khó khử carbon thông qua điện khí hóa trực tiếp, dẫn đầu là sản xuất thép (18%), hàng không (18%) và vận tải biển (15%) vào năm 2060. Báo cáo cũng chỉ ra Trung Quốc sẽ dẫn đầu sự mở rộng này, chiếm 35% sản lượng và nhu cầu hydrogen mới đến năm 2060. 

Thị trường hydrogen xanh tại Việt Nam đang ở giai đoạn sơ khai nhưng được đánh giá là có tiềm năng phát triển rất lớn, được hỗ trợ mạnh mẽ bởi chiến lược năng lượng quốc gia và lợi thế về nguồn năng lượng tái tạo. Việt Nam sở hữu lợi thế lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, tạo cơ hội để trở thành trung tâm sản xuất hydrogen xanh của khu vực Đông Nam Á. Các chuyên gia nhận định Việt Nam có thể trở thành một “tay chơi lớn” trên sân chơi toàn cầu về hydrogen xanh.

Tiềm năng lớn này cũng được thể hiện qua các mục tiêu về xuất khẩu năng lượng: Việt Nam đang nỗ lực trở thành một hub điện xanh của Đông Nam Á, với mục tiêu xuất khẩu điện đạt khoảng 5.000 – 10.000 MW vào năm 2035. Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm thúc đẩy hydrogen trở thành nguyên liệu thô và nhiên liệu thay thế để giảm phát thải carbon.

Việt Nam đã đề ra chiến lược cụ thể nhằm phát triển năng lượng hydrogen với các mục tiêu trọng tâm sau: Phấn đấu đạt 100 – 500 nghìn tấn/năm vào năm 2030 và hướng tới 10 – 20 triệu tấn/năm vào năm 2050; Hydrogen dự kiến đóng góp khoảng 10% tổng nhu cầu năng lượng quốc gia vào năm 2050 để thực hiện cam kết Net Zero; Tập trung thay thế nhiên liệu trong các ngành khó khử carbon như sản xuất điện, thép, phân bón và vận tải biển.

Thị trường hydrogen đã có những bước tiến cụ thể thông qua các dự án và hoạt động hợp tác. Tại Trà Vinh, dự án do The Green Solutions làm chủ đầu tư đã hoàn tất ký kết các thỏa thuận hợp tác chiến lược về cung ứng thiết bị và giải pháp điện phân vào năm 2025. Song song đó, hàng loạt dự án quy mô lớn tại khu vực Ninh Thuận và Trung Bộ đang trong giai đoạn đánh giá tiền khả thi, với kỳ vọng đạt công suất 100.000 – 200.000 tấn hydrogen sạch vào năm 2030, thu hút sự quan tâm của các đối tác ngoại như SK Group và 3TI Progetti. Đáng chú ý, phương án triển khai cơ sở sản xuất thép ứng dụng nhiên liệu hydro cũng đã chính thức được đề xuất thực hiện tại tỉnh Nam Định.

Việt Nam đang thảo luận các dự án thí điểm sản xuất hydro xanh với Liên bang Nga, trong đó Nga có thể cung cấp công nghệ điện phân và Việt Nam cung cấp năng lượng tái tạo, với mục tiêu xuất khẩu hydro sang các nước Đông Bắc Á.

Nghị định 57/2025/NĐ-CP về cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang giúp thị trường điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp bùng nổ, tạo nguồn cung năng lượng tái tạo ổn định cho sản xuất hydrogen xanh. Ngoài ra, Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước cũng mở ra cơ hội cho các dự án CCUS (thu hồi và lưu trữ carbon, liên quan đến hydrogen) bán tín chỉ cho các đối tác trong và ngoài nước.

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc phát triển hydrogen xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt với các thách thức chính:

• Cơ chế chính sách: Khung chính sách đã được mở ra, nhưng việc hiện thực hóa các dự án vẫn đang chờ các cơ chế và hệ thống ưu đãi, khuyến khích chi tiết.
• Chi phí: Công nghệ hydrogen xanh (GH) chưa trưởng thành/thương mại hóa hoàn toàn, dẫn đến chi phí sản xuất (CAPEX và OPEX) còn cao.