Giai đoạn cuối năm 2025 đánh dấu những cột mốc lịch sử của ngành năng lượng Việt Nam, định hình lại câu trả lời cho bài toán “Năng lượng nào là hợp lý?”. Không chỉ dừng lại ở quy hoạch, Việt Nam đã chuyển sang giai đoạn hành động quyết liệt với hàng loạt sự kiện lớn: khánh thành đường dây 500kV mạch 3 vào tháng 9, vận hành thương mại nhiệt điện Nhơn Trạch 3 & 4 vào tháng 12, và đặc biệt là quyết định tái khởi động điện hạt nhân với lộ trình “thần tốc”.
Bối cảnh thị trường năng lượng hiện tại được định hình bởi ba yếu tố chính: An ninh năng lượng (thể hiện qua việc phê duyệt các dự án trọng điểm quốc gia); Đẩy mạnh Cơ chế thị trường (với việc thí điểm giá điện hai thành phần và chính thức hóa cơ chế DPPA); Thúc đẩy Hợp tác quốc tế (điển hình là Gói tài trợ 430 triệu EUR từ EU cho dự án thủy điện tích năng Bác Ái).
Trong năm 2025, Chính phủ Việt Nam tiếp tục tinh chỉnh lộ trình năng lượng thông qua Quyết định 2634/QĐ-TTg (thay thế Quyết định 270 trước đó), cập nhật danh mục dự án trọng điểm giai đoạn 2025-2035. Danh mục này bao gồm 32 dự án nguồn điện (trong đó có 2 nhà máy điện hạt nhân), 7 chuỗi dự án khí điện LNG và các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo tại TP.HCM và Khánh Hòa. Quy mô vốn đầu tư cho nguồn điện giai đoạn 2031-2050 dự kiến lên tới 541,2 tỷ USD, đặt ra yêu cầu cấp thiết về huy động nguồn lực tư nhân và quốc tế.
Một thay đổi pháp lý quan trọng trong năm 2025 là việc Chính phủ ban hành Nghị định 57/2025/NĐ-CP (tháng 3/2025), thay thế cơ chế thí điểm của Nghị định 80 cũ. Nghị định 57 thiết lập khung pháp lý chính thức cho cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA) với hai mô hình rõ ràng:
- DPPA qua đường dây riêng (Off-grid): Cho phép các đơn vị phát điện năng lượng tái tạo (RE GENCOs) tự đầu tư hạ tầng lưới điện để bán trực tiếp cho khách hàng lớn mà không thông qua EVN.
- DPPA qua lưới điện quốc gia (Grid-connected): Mở rộng đối tượng tham gia, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp FDI tiếp cận năng lượng xanh dễ dàng hơn.
Tháng 12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã trực tiếp tham dự lễ khánh thành và vận hành thương mại (COD) Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 & 4 tại Đồng Nai. Với tổng công suất 1.624 MW, đây là dự án điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam đi vào hoạt động, bổ sung hơn 9 tỷ kWh/năm cho lưới điện miền Nam. Sự kiện này khẳng định vai trò “hợp lý” của LNG như một nguồn chạy nền sạch hơn than, giúp cân bằng hệ thống trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao.
Mặc dù đã có dự án vận hành, thách thức về giá nhiên liệu vẫn hiện hữu. Khung giá phát điện cho LNG năm 2024 được xác định trần ở mức 2.590,85 đồng/kWh. Tuy nhiên, biến động giá LNG nhập khẩu và áp lực lên giá bán lẻ điện vẫn là bài toán khó. Các dự án khác trong danh mục ưu tiên như LNG Hải Phòng (Vingroup), LNG Quảng Ninh, LNG Bạc Liêu vẫn đang nỗ lực đàm phán PPA để đảm bảo khả năng vay vốn.
Nghị định 58/2025/NĐ-CP (ban hành tháng 3/2025) đã tháo gỡ nút thắt về khảo sát biển, quy định rõ diện tích khu vực biển cho phép khảo sát (20ha/1MW) và phát triển dự án (5ha/1MW). Mặc dù mục tiêu 6 GW vào năm 2030 vẫn là thách thức lớn, nhưng Việt Nam đang định vị mình là trung tâm chế tạo thiết bị của khu vực. Các doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, từ chế tạo chân đế đến các cấu kiện phụ trợ, tận dụng lợi thế từ ngành dầu khí.
Với Nghị định 57/2025 (DPPA), thị trường điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp đang bùng nổ trở lại. Các nhà đầu tư không còn bị giới hạn bởi trần giá của EVN mà có thể thỏa thuận trực tiếp với khách hàng mua điện, tạo ra một thị trường cạnh tranh thực sự. Dự án nhà máy Hydrogen xanh tại Trà Vinh (The Green Solutions) đã ký kết các biên bản ghi nhớ quan trọng về công nghệ và thiết bị điện phân trong năm 2025.
Bên cạnh đó, các dự án quy mô lớn khác tại Ninh Thuận và các tỉnh miền Trung đang được các nhà đầu tư quốc tế (như SK Group, 3TI Progetti) nghiên cứu tiền khả thi, nhắm tới mục tiêu sản xuất 100.000 – 200.000 tấn Hydrogen xanh vào năm 2030.
Sự kiện nổi bật trong ngành năng lượng Việt Nam cuối năm 2024 và đầu năm 2025 là việc tái khởi động chương trình điện hạt nhân sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết 174/2024/QH15. Mục tiêu đầy tham vọng là hoàn thành xây dựng hai nhà máy Ninh Thuận 1 và 2 vào năm 2030, theo nhiệm vụ Thủ tướng giao cho EVN và PVN vào tháng 2/2025. Về mặt quốc tế, đoàn IAEA đã hoàn tất đánh giá giai đoạn 2 (INIR Phase 2) vào tháng 12/2025, ghi nhận những chuẩn bị tích cực của Việt Nam về khung pháp lý và nhân lực.
Điện hạt nhân hiện được coi là nguồn năng lượng “hợp lý” nhất để đảm bảo phụ tải nền (baseload) sạch, thay thế điện than trong dài hạn và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Đúng như cam kết của Thủ tướng, Đường dây 500kV mạch 3 (Quảng Trạch – Phố Nối) đã được khánh thành vào dịp Quốc khánh 2/9/2025. Việc hoàn thành dự án quy mô 1 tỷ USD này trong thời gian kỷ lục đã giải quyết cơ bản nguy cơ thiếu điện cho miền Bắc, tăng khả năng truyền tải Bắc – Nam lên đáng kể.
Dự án Thủy điện tích năng Bác Ái (1.200 MW) đã đạt được các bước tiến quan trọng trong năm 2025, bao gồm: ký kết hợp đồng thi công xây lắp (Tháng 2) và công bố gói hỗ trợ tài chính 430 triệu EUR từ EU tại diễn đàn Global Gateway (Tháng 10). Dự án dự kiến phát điện tổ máy 1 vào tháng 12/2029 và hoàn thành toàn bộ vào tháng 5/2031.
EVN đã hoàn thiện đề án và bắt đầu thí điểm tính toán giá điện hai thành phần (giá công suất và giá điện năng) từ tháng 10/2025 cho các khách hàng công nghiệp lớn. Đây là bước đệm quan trọng để minh bạch hóa chi phí và khuyến khích sử dụng điện hiệu quả. Lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh đang được đẩy nhanh, với mục tiêu vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh (VWEM) trong giai đoạn 2026-2027.
Cấu trúc năng lượng “hợp lý” cho Việt Nam đến cuối năm 2025 đã trở nên rõ ràng hơn: Đa dạng hóa nguồn cung với trục xương sống là Điện khí LNG (trung hạn) và Điện hạt nhân + NLTT (dài hạn), vận hành trên nền tảng thị trường cạnh tranh.
Phân tích cơ hội năng lượng Việt Nam cập nhật T12/2025 cho thấy:
- Điện khí LNG: Đóng vai trò chạy nền, chuyển tiếp quan trọng và đã có dự án vận hành (Nhơn Trạch 3&4), nhưng cần gỡ vướng cơ chế giá.
- Điện Hạt nhân: Tái khởi động mạnh mẽ, hướng đến mục tiêu an ninh năng lượng và Net Zero, dù mục tiêu 2030 là thách thức lớn.
- Điện Gió/Mặt trời: Được xác định là nguồn chủ đạo tương lai, với cơ chế DPPA (Nghị định 57) đã mở đường và điện gió ngoài khơi đang có hành lang pháp lý (Nghị định 58).
- Thủy điện tích năng: Đang được thi công (Bác Ái) và đóng vai trò cân bằng hệ thống, với nguồn vốn quốc tế đã được khơi thông.
Chúng tôi thấy có ba nhóm khuyến nghị chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng bền vững tại Việt Nam:
- Doanh nghiệp: Các doanh nghiệp sản xuất và tiêu thụ năng lượng lớn cần ưu tiên nghiên cứu và triển khai Cơ chế Thỏa thuận mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo Nghị định 57/2024/NĐ-CP của Chính phủ. Việc này cho phép doanh nghiệp ký kết hợp đồng mua bán điện trực tiếp từ các nhà sản xuất năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió), từ đó cố định chi phí năng lượng trong dài hạn (thường là 10 – 20 năm). Điều này không chỉ giúp kiểm soát rủi ro biến động giá điện mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cũng như yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch của các đối tác quốc tế, đặc biệt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Nhà đầu tư: Thị trường năng lượng Việt Nam đang đứng trước những thay đổi mang tính cấu trúc. Nhà đầu tư cần theo dõi sát sao tiến trình sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến sẽ tạo khung pháp lý cho Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và các cơ chế đặc thù. Đặc biệt, cần chú trọng đến các văn bản hướng dẫn chi tiết về cơ chế phát triển và ưu đãi cho hai lĩnh vực trọng điểm:
- Điện hạt nhân: Cơ chế cụ thể để tái khởi động và thu hút vốn đầu tư vào các dự án điện hạt nhân, một nguồn điện ổn định, công suất lớn, có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và mục tiêu Net Zero.
- Điện gió ngoài khơi: Các quy định về quy hoạch không gian biển, cơ chế đấu nối, giá mua điện (FIT/Cơ chế đấu thầu) và các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng trong nước (cảng biển, chế tạo thiết bị), do đây là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất nhưng cũng cần chi phí đầu tư và công nghệ cao.
- Công nghệ: Sự dịch chuyển sang thị trường điện cạnh tranh và cơ chế giá điện hai thành phần (Giá công suất và Giá điện năng) sắp được áp dụng rộng rãi đòi hỏi các đơn vị tiêu thụ và sản xuất điện phải thay đổi cách thức quản lý năng lượng. Do đó, cần tăng cường đầu tư vào các giải pháp công nghệ:
- Tiết kiệm năng lượng: Nâng cấp hệ thống chiếu sáng, điều hòa, và dây chuyền sản xuất lên các tiêu chuẩn hiệu suất cao (ví dụ: ISO 50001, các giải pháp thu hồi nhiệt thải).
- Quản lý phụ tải: Ứng dụng các hệ thống quản lý năng lượng thông minh để tự động hóa việc điều chỉnh phụ tải tiêu thụ theo tín hiệu giá điện theo thời gian hoặc theo yêu cầu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), giúp giảm chi phí vận hành và tăng cường sự ổn định của hệ thống lưới điện.