Trong 3 năm gần đây, tốc độ tăng giá hàng hóa trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) lớn nhất của Nga (Wildberries, Ozon, Yandex Market) đã chậm hơn đáng kể so với lạm phát tiêu dùng chính thức của quốc gia. Tuy nhiên, các sàn đang chuyển gánh nặng chi phí này sang người bán thông qua việc tăng mạnh hoa hồng, đặt ra áp lực lớn lên các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm cả cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Theo nghiên cứu của Hiệp hội Đại diện Thương mại Điện tử (APET) dựa trên dữ liệu của MPStats và Rosstat, trong vòng 39 tháng qua, chỉ số giá tích lũy trên các sàn TMĐT Nga đạt 96,88 điểm, thấp hơn rõ rệt so với Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI) chính thức của Rosstat là 116,67 điểm. Sự chênh lệch này được các tác giả nghiên cứu giải thích là do các nhà bán lẻ trực tuyến đã kiểm soát giá bán cho người mua thông qua các chương trình giảm giá và ưu đãi khách hàng thân thiết.
Biến động giá theo ngành hàng (3 năm): Sản phẩm dành cho thú cưng tăng mạnh nhất – 23%. Các nhóm Thể thao và Giải trí cùng Mỹ phẩm và Sức khỏe tăng 4–5%. Ngược lại, nhóm hàng Điện tử và Phụ kiện giảm 2%, còn Quần áo và Giày dép giảm 8,4%.
Mặt đối lập của việc duy trì giá thấp cho người tiêu dùng là chi phí vận hành tăng vọt đối với người bán. Các sàn TMĐT lớn đã tăng đáng kể mức hoa hồng thu từ người bán trong cùng giai đoạn này: Ozon Tăng từ 7,94% lên 38,14%; Yandex Market: Tăng từ 8,52% lên 35,01%; Wildberries: Tăng từ 18,57% lên 32,2%.
Các chuyên gia nhận định mô hình duy trì giá thấp bằng cách liên tục trợ giá và giảm giá này là không bền vững về lâu dài. Ông Alexander Bugakov (Kept) cho rằng sự tăng chi phí nền tảng này cuối cùng sẽ được chuyển sang các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Ông cũng cảnh báo rằng giá thấp một phần được duy trì nhờ nguồn cung cấp hàng phi thực phẩm giá rẻ từ Trung Quốc, điều này làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các nhà sản xuất nội địa Nga. Các tài liệu phân tích cho thấy doanh nghiệp Việt Nam tại Nga đang đối mặt với một áp lực chi phí tổng thể khổng lồ từ Cải cách Thuế 2026, bao gồm việc tăng thuế VAT và siết chặt ngưỡng áp dụng Thuế Đơn giản hóa (STS/USN) xuống mức rất thấp (20 triệu Rúp vào năm 2026). Điều này buộc các tiểu thương phải minh bạch hóa các hoạt động, gia tăng chi phí tuân thủ, và kết hợp với việc tăng hoa hồng sàn sẽ đẩy giá thành sản phẩm lên.
Các chuyên gia dự báo thị trường sẽ phát triển theo các kịch bản sau:
- Giảm dần trợ giá: Các sàn sẽ tiếp tục đồng tài trợ cho các chương trình giảm giá, nhưng quy mô trợ giá sẽ giảm dần và các đợt giảm giá sẽ bớt “húng” hơn.
- Minh bạch hóa mô hình: Thị trường có thể dịch chuyển dần sang mô hình giống Amazon, nơi phần lớn chi phí giảm giá do chính người bán tài trợ, với cơ chế khuyến mãi minh bạch và dễ quản lý hơn cho người bán.
- Thu hẹp khoảng cách: Roman Samoilov (Strategy Partners) dự đoán khoảng cách giá giữa hàng hóa trên sàn TMĐT và bán lẻ truyền thống sẽ thu hẹp theo thời gian do chi phí và hoa hồng cho người bán đang tăng, cùng với khả năng Nga sẽ áp dụng các quy tắc hiển thị giá thống nhất.
Trong bối cảnh thị trường Nga đang bước vào giai đoạn chuyên nghiệp hóa và thắt chặt chi phí, các doanh nghiệp Việt Nam muốn khai thác thị trường TMĐT cần tập trung vào ba trụ cột chiến lược sau:
Nâng cao năng lực Tuân thủ và Số hóa/minh bạch hóa
- Tuân thủ Khung pháp lý Kỹ thuật (EAC và Chestny ZNAK) – điều kiện cốt lõi vào thị trường Nga. Doanh nghiệp cần bắt buộc phải có Chứng nhận EAC (Eurasian Conformity) để hợp quy và dán nhãn EAC lên sản phẩm. Không có EAC, hàng hóa sẽ bị chặn tại cửa khẩu. Đối với các ngành hàng bắt buộc (như dệt may, da giày), phải đầu tư vào hạ tầng công nghệ để in và dán mã Data Matrix (Chestny ZNAK) ngay tại nhà máy Việt Nam, đồng bộ phần mềm quản lý kho với cổng thông tin Chestny ZNAK tại Nga.
- Minh bạch hóa hoạt động: Chuyển đổi mô hình kinh doanh sang cấu trúc pháp lý minh bạch, tránh xa các hành vi Chia nhỏ doanh nghiệp để lách ngưỡng thuế ưu đãi, vì hệ thống Big Data và AI của Cơ quan Thuế Nga (FNS) có thể dễ dàng phát hiện. Doanh nghiệp cần trang bị phần mềm kế toán có khả năng kết nối quốc tế.
Thích ứng Sản phẩm và Xây dựng Thương hiệu
- Điều chỉnh sản phẩm phù hợp với thị hiếu người Nga, bao gồm việc thay đổi kích cỡ quần áo theo nhân trắc học người Nga và điều chỉnh khẩu vị thực phẩm (ví dụ: ít ngọt hơn, đậm đà gia vị hơn).
- Đầu tư vào Thương hiệu Số: Đầu tư vào nội dung số chất lượng cao bằng tiếng Nga. Người Nga mua bằng sự tin tưởng vào thông tin chi tiết. Cải thiện mẫu mã bao bì hiện đại và đảm bảo bao bì bắt buộc phải có tiếng Nga (theo quy định EAC).
- Tận dụng Thế mạnh Ngách: Không nên cạnh tranh trực diện với hàng giá rẻ đại trà của Trung Quốc. Thay vào đó, tập trung vào các mặt hàng nhiệt đới độc quyền (sầu riêng, xoài, trái cây sấy dẻo) và các sản phẩm chế biến sâu (cà phê hòa tan, thủy sản giá trị gia tăng) để tận dụng lợi thế FTA và chất lượng.
Quản trị Rủi ro Tài chính và Logistics
- Đa dạng hóa Kênh Thanh toán: Tận dụng kênh thanh toán trực tiếp bằng đồng nội tệ (VND/RUB) qua Ngân hàng Liên doanh Việt – Nga (VRB) để tránh các rủi ro từ hệ thống SWIFT và các lệnh trừng phạt thứ cấp.
- Siết chặt Điều khoản Thanh toán: Với đối tác mới, tránh phương thức thanh toán trả chậm. Nên yêu cầu đặt cọc T/T in advance ít nhất 30-50% trước khi giao hàng để quản trị rủi ro thanh khoản.
- Tối ưu hóa Logistics: Kết hợp vận tải đa phương thức (đường biển đến Vladivostok, sau đó chuyển sang đường sắt Xuyên Siberia) để rút ngắn thời gian giao hàng xuống còn 30-35 ngày, đặc biệt quan trọng đối với nông sản và hàng thời trang theo mùa.