Trong bối cảnh nhu cầu phát triển các nguồn điện sạch ngày càng trở nên cấp thiết, Bộ Công Thương vừa chính thức ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BCT. Là bước điều chỉnh quan trọng sửa đổi, bổ sung cho Thông tư 10/2025/TT-BCT, văn bản mới này không chỉ tháo gỡ những nút thắt về giá điện mà còn mang đến tính minh bạch pháp lý cho các hợp đồng mua bán điện, đặc biệt nhắm tới các dự án năng lượng tái tạo quy mô nhỏ và thủy điện nhỏ.
Từ lâu, các dự án năng lượng tái tạo phân tán, thủy điện nhỏ luôn đóng vai trò như những mạch máu li ti nhưng vô cùng quan trọng, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Dù vậy, cơ chế giá cả chưa thực sự linh hoạt và các ràng buộc hợp đồng còn nhiều bất cập đôi khi đã trở thành rào cản khiến dòng vốn đầu tư e ngại.
Ngày 17/4/2026, Thông tư 20/2026/TT-BCT ra đời, đánh dấu nỗ lực của Bộ Công Thương trong việc rà soát và hoàn thiện chính sách để bám sát Luật Điện lực cùng yêu cầu vận hành thị trường điện cạnh tranh. Sắp có hiệu lực từ ngày 02/6/2026, thông tư này được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là một “làn gió mới”, phản ánh đúng chi phí hệ thống và tạo động lực mạnh mẽ hơn cho các nhà đầu tư tư nhân.
Một trong những cải cách cốt lõi nhất của Thông tư 20 là việc chi tiết hóa phương pháp tính toán biểu giá chi phí tránh được. Với việc ban hành Phụ lục II hoàn toàn mới thay thế quy định cũ, Thông tư đã mang đến các công thức và thông số kỹ thuật rõ ràng cho từng thành phần: từ chi phí điện năng, tổn thất truyền tải cho đến chi phí công suất tránh được.
Hoạt động của các nhà máy năng lượng, đặc biệt là thủy điện nhỏ, luôn chịu sự chi phối trực tiếp từ đặc thù thời tiết. Thấu hiểu điều này, Thông tư 20 đã điều chỉnh lại cách phân định mùa mưa và mùa khô một cách khoa học cho từng vùng miền.
Theo quy định mới, mùa mưa ở miền Bắc sẽ kéo dài từ đầu tháng 7 đến hết tháng 10; miền Trung tính từ giữa tháng 8 đến giữa tháng 12; trong khi khu vực miền Nam rơi vào từ tháng 8 đến hết tháng 11. Sự phân chia rạch ròi theo đặc thù khí hậu là cơ sở sống còn để tối ưu hóa việc tính toán giá điện và doanh thu cho các nhà máy, giúp họ chủ động lên kế hoạch tích nước và phát điện với biên độ lợi nhuận tốt nhất.
Không chỉ dừng lại ở bài toán giá, Thông tư 20 còn củng cố vững chắc khung pháp lý cho Hợp đồng mua bán điện (PPA). Văn bản quy định rõ Hợp đồng PPA sẽ có hiệu lực kể từ ngày ký và chấm dứt sau tối đa 20 năm kể từ ngày dự án vận hành thương mại.
Khoảng thời gian 2 thập kỷ này chính là liều thuốc an thần quý giá để các nhà đầu tư có thể yên tâm vay vốn ngân hàng, thu hồi dòng tiền và phát triển dự án. Ngoài ra, những điều khoản chuyển tiếp dành cho các nhà máy thủy điện nhỏ đang vận hành hay các dự án chịu ảnh hưởng bởi những sự cố bất khả kháng cũng được quy định thấu đáo, đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi chính sách.
Thông tư số 20/2026/TT-BCT là một bước chuyển mình thực tiễn, đáp ứng nhu cầu về một hành lang pháp lý hoàn chỉnh của khối năng lượng tái tạo quy mô nhỏ. Khi cơ chế minh bạch hơn, giá cả phản ánh đúng thị trường và hợp đồng được bảo hộ chặt chẽ, chúng ta hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một làn sóng đầu tư năng lượng mới.
Khi chính thức đi vào đời sống, Thông tư này chắc chắn sẽ “mở đường” cho các nguồn năng lượng xanh, nhỏ nhưng có võ, tiếp tục cất cánh, góp phần không nhỏ vào mục tiêu phủ xanh điện lưới và bảo vệ môi trường bền vững.
Dựa trên các quy định vừa được ban hành trong Thông tư số 20/2026/TT-BCT (ban hành ngày 17/4/2026, có hiệu lực từ ngày 02/6/2026), dưới đây là những điểm mới cốt lõi và cụ thể nhất mà Thông tư này mang lại so với Thông tư 10/2025/TT-BCT trước đó:
1. Sửa đổi, bổ sung tiêu chí phân định Mùa mưa và Mùa khô theo từng miền
Đây là một trong những thay đổi quan trọng nhất nhằm tối ưu hóa việc tính toán giá điện phù hợp với đặc thù thủy văn:
- Miền Bắc: Mùa mưa được xác định từ ngày 01/7 đến hết ngày 31/10.
- Miền Trung: Mùa mưa kéo dài từ ngày 15/8 đến hết ngày 15/12.
- Miền Nam: Mùa mưa bắt đầu từ ngày 01/8 đến hết ngày 01/12.
- Thời gian còn lại trong năm ở mỗi miền sẽ được tính là mùa khô.
Việc phân vùng Bắc – Trung – Nam giờ đây không chỉ đơn thuần dựa trên địa giới hành chính, mà còn được căn cứ theo ranh giới điều độ hệ thống điện. Điều này giúp phản ánh chính xác đặc thù kỹ thuật của lưới điện liên kết, đảm bảo tính thống nhất trong khâu vận hành.
2. Chuẩn hóa khái niệm Nhà máy điện năng lượng tái tạo quy mô nhỏ
Thông tư 20/2026 chuẩn hóa lại khái niệm này dựa trên các tiêu chí cụ thể về công suất do Bộ Công Thương quy định. Việc định nghĩa rõ ràng tạo nền tảng pháp lý vững chắc, giúp phân loại chính xác các dự án để áp dụng đúng cơ chế giá, tránh tình trạng mập mờ, khó phân định đối với các nhà đầu tư.
3. Hoàn thiện công thức tính Biểu giá chi phí tránh được
Thông tư cập nhật phương pháp tính toán để biểu giá bám sát hơn với chi phí thực tế mà hệ thống điện quốc gia tiết kiệm được khi mua điện từ các nguồn tái tạo nhỏ. Cụ thể:
- Làm rõ cách tính Chi phí công suất phát điện tránh được có điều chỉnh theo tổn thất truyền tải (ký hiệu là AGC*).
- Đưa vào công thức các thông số tổn thất truyền tải một cách chi tiết, ví dụ như tỷ lệ tổn thất truyền tải trung bình trên lưới 220kV của 3 miền và lưới 500kV (bao gồm cả trạm biến áp).
- Quy định rõ giá trị này được tính toán và áp dụng linh hoạt cho các giờ cao điểm của mùa khô, mang lại lợi ích doanh thu công bằng hơn cho các nhà máy.
4. Cập nhật nền tảng pháp lý và nội dung Hợp đồng mua bán điện (PPA)
- Khung pháp lý của Thông tư 20 được xây dựng dựa trên nền tảng của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025), đảm bảo không bị “vênh” với hệ thống luật cao nhất hiện hành.
- Bổ sung các điều khoản thực tiễn liên quan đến sản lượng điện tiêu thụ bình quân. Ví dụ: Ràng buộc trách nhiệm hai bên (mua và bán) phải phối hợp sửa đổi hợp đồng nếu sản lượng thực tế trong 12 tháng gần nhất có sự chênh lệch (như vượt từ mức 1.000.000 kWh/tháng) so với mức đăng ký ban đầu nhằm bảo đảm quyền lợi đôi bên.
Thông tư 20/2026/TT-BCT mang lại một hành lang pháp lý minh bạch hơn, tính toán rành mạch hơn về dòng tiền và tối ưu hóa hệ thống lưới điện quốc gia theo vùng miền.