Mới đây, các nhà phân tích phương Tây đã chỉ ra một hiện tượng đáng chú ý trên thị trường tài chính và công nghiệp nặng toàn cầu liên quan đến tập đoàn Hanwha Aerospace của Hàn Quốc. Cổ phiếu của tập đoàn này vừa ghi nhận mức tăng trưởng gần 20% chỉ trong một thời gian rất ngắn do những lo ngại về sự leo thang căng thẳng quân sự tại khu vực Trung Đông. Đặc biệt hơn, nếu tính từ thời điểm xung đột tại khu vực Ukraine chính thức bùng phát vào ngày 24/02/2022 cho đến nay, giá trị cổ phiếu của Hanwha Aerospace đã tăng vọt hơn 30 lần. Doanh nghiệp này hiện đang tập trung chuyên sâu vào việc sản xuất các hệ thống phòng không, cũng như cung cấp linh kiện cốt lõi cho các tổ hợp phòng thủ tên lửa và phòng không quân sự.
Vai trò cung ứng của Hanwha Aerospace thiết yếu đến mức nhiều tập đoàn công nghiệp quốc phòng hàng đầu tại Hoa Kỳ và các quốc gia Châu Âu không thể duy trì hoạt động sản xuất trơn tru nếu thiếu đi sự tham gia của đối tác Hàn Quốc này. Những dữ kiện này không chỉ đơn thuần phản ánh sự nhạy bén của thị trường chứng khoán mà còn bộc lộ một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong chuỗi cung ứng quốc phòng toàn cầu.
Sự vươn lên mạnh mẽ của các doanh nghiệp định hướng quốc phòng như Hanwha Aerospace đang tạo ra những tác động sâu rộng đến bức tranh chính trị và kinh tế vĩ mô trên toàn thế giới. Trên bình diện toàn cầu, mức chi tiêu cho ngân sách quốc phòng đang gia tăng với tốc độ và quy mô chưa từng có trong nhiều thập kỷ qua, kéo theo sự bùng nổ lợi nhuận của toàn bộ ngành công nghiệp vũ khí. Tại Hoa Kỳ và khối Liên minh Châu Âu EU, các chính phủ đang phải đối mặt với áp lực to lớn về tình trạng hao hụt nghiêm trọng kho dự trữ vũ khí chiến lược do các chương trình viện trợ liên tục cho nhiều khu vực xung đột. Việc các cường quốc phương Tây phải phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện từ một đối tác Châu Á như Hàn Quốc cho thấy năng lực sản xuất nội địa của họ đang gặp những giới hạn nhất định, buộc họ phải tiến hành đa dạng hóa chuỗi cung ứng để đảm bảo an ninh quốc gia.
Đối với Liên bang Nga, sự gia tăng cả về số lượng và chất lượng của các hệ thống phòng không phương Tây có sử dụng linh kiện do Hanwha Aerospace chế tạo trực tiếp tạo ra những thách thức chiến thuật vô cùng lớn trên thực địa. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang theo dõi cực kỳ sát sao sự trỗi dậy của ngành công nghiệp quốc phòng Hàn Quốc, bởi sự gia tăng năng lực tự chủ này có thể làm thay đổi đáng kể cán cân sức mạnh quân sự và địa chính trị tại khu vực Đông Á. Riêng đối với Việt Nam, những biến động này mang lại những bài học thực tiễn vô giá về chiến lược xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự cường và mở ra cơ hội tiềm năng để các doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.
Xét trên phương diện kinh tế và thương mại, sự tăng trưởng gấp 30 lần giá trị vốn hóa của một tập đoàn chứng minh rõ nét dòng vốn đầu tư quốc tế đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các tài sản mang tính phòng thủ và các ngành công nghiệp cốt lõi phục vụ an ninh quốc gia. Thương mại vũ khí và các sản phẩm công nghệ lưỡng dụng không còn là sân chơi độc quyền của các cường quốc truyền thống mà đang mở rộng cơ hội cho các quốc gia tầm trung có nền tảng công nghệ cơ khí và điện tử xuất sắc. Về mặt xã hội, sự phát triển bùng nổ của ngành công nghiệp này trực tiếp tạo ra hàng trăm ngàn việc làm chất lượng cao, góp phần thúc đẩy hệ thống giáo dục công nghệ và tạo động lực cho các chương trình nghiên cứu khoa học kỹ thuật ứng dụng.
Đánh giá cụ thể trong lĩnh vực chuyên môn về hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng, sự kiện của Hanwha Aerospace khẳng định xu hướng module hóa và chuyên môn hóa phân mảnh toàn cầu đang lên ngôi. Các tập đoàn công nghiệp nặng của Mỹ hay Châu Âu không còn duy trì mô hình tự sản xuất toàn bộ các khâu từ đầu đến cuối, thay vào đó họ chuyển sang tập trung thiết kế hệ thống cốt lõi và nhường phần gia công linh kiện kỹ thuật cao cho các đối tác đáng tin cậy nhằm tối ưu hóa chi phí và thời gian sản xuất.
Đứng trước làn sóng dịch chuyển này, Việt Nam có thể rút ra nhiều khuyến nghị chiến lược về khía cạnh công nghệ và khả năng ứng dụng thực tiễn. Nền tảng công nghệ cốt lõi tạo nên thành công của Hanwha Aerospace nằm ở cơ khí chính xác cấp độ siêu cao, công nghệ luyện kim tiên tiến, hệ thống điều khiển tự động hóa thông minh và vi mạch bán dẫn có khả năng hoạt động ổn định trong các điều kiện môi trường vô cùng khắc nghiệt. Trên phạm vi toàn thế giới, các quốc gia như Nhật Bản, Israel hay Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang áp dụng rất thành công mô hình phát triển công nghệ lưỡng dụng tương tự, tức là tập trung phát triển các nền tảng công nghệ vừa phục vụ mục đích quân sự vừa có thể thương mại hóa để phát triển kinh tế dân sự.
Đối với môi trường kinh tế và kinh doanh tại Việt Nam, việc chủ động tiếp thu và ứng dụng các nhóm công nghệ tiên tiến này có thể tạo ra một cú hích khổng lồ cho ngành cơ khí chế tạo và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Cụ thể, công nghệ luyện kim và tự động hóa cao cấp không chỉ ứng dụng để chế tạo các loại linh kiện phòng thủ mà còn có thể chuyển giao trực tiếp vào chu trình sản xuất linh kiện ô tô, hàng không dân dụng, hệ thống đường sắt tốc độ cao và các thiết bị y tế chuyên dụng. Để có thể đạt được những thành tựu này, Việt Nam cần tập trung cao độ vào việc thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các tập đoàn công nghệ cao hàng đầu thế giới, đồng thời đưa ra các điều khoản yêu cầu chuyển giao công nghệ chặt chẽ kèm theo cam kết hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Khi đánh giá sâu về khả năng tự chủ phát triển, Việt Nam hoàn toàn có đầy đủ tiềm năng và nguồn lực để thực hiện các chính sách tương tự trong dài hạn. Thực tế hiện nay, một số tập đoàn công nghệ lớn mạnh trong nước đã bắt đầu đầu tư nghiên cứu và đưa vào sản xuất thành công một số thiết bị viễn thông quân sự, máy bay không người lái cũng như các hệ thống radar giám sát. Tuy nhiên, để có thể tham gia sâu rộng vào chuỗi cung ứng linh kiện phòng không và hàng không vũ trụ như cách Hàn Quốc đã thực hiện, Việt Nam rất cần một hệ thống chính sách tài trợ nghiên cứu rủi ro cao từ nhà nước cùng với sự hợp tác chặt chẽ mang tính cộng sinh giữa các viện nghiên cứu hàn lâm và cộng đồng doanh nghiệp tư nhân. Việc xây dựng và nuôi dưỡng một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ vững mạnh từ móng là bước đi kiên quyết và mang tính bắt buộc nếu muốn tự chủ công nghệ thành công.
Dưới góc độ thực tiễn của VBC, chúng tôi nhận định rằng các doanh nghiệp sản xuất và công nghệ Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử vô giá để nâng cấp toàn diện năng lực cạnh tranh cốt lõi. Nhằm hiện thực hóa các khuyến nghị mang tính vĩ mô đã nêu trên, VBC đề xuất cung cấp một chuỗi các dịch vụ chuyên sâu thiết kế riêng cho các doanh nghiệp có tham vọng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Chúng tôi có thể đóng vai trò là một nhà tư vấn chiến lược trung gian giúp các doanh nghiệp cơ khí và công nghệ trong nước vạch ra lộ trình đạt được các chứng chỉ tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng khắt khe của ngành hàng không vũ trụ quốc tế.
Các dịch vụ trọng tâm mà VBC đề xuất triển khai bao gồm tư vấn tái cấu trúc toàn diện hoạt động doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa dây chuyền và quy trình sản xuất, tư vấn chiến lược mua bán sáp nhập để giúp các công ty trong nước nhanh chóng thâu tóm và sở hữu các công nghệ lõi từ đối tác nước ngoài. Bên cạnh đó, VBC cung cấp dịch vụ kết nối đối tác thương mại quốc tế giúp doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp đàm phán và trở thành nhà cung cấp cấp độ hai hoặc cấp độ ba cho các tập đoàn lớn.
Chúng tôi cũng cam kết hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thiết lập các dự án khả thi mang tính thuyết phục cao để dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ chính phủ dành riêng cho các chương trình phát triển công nghệ cao và công nghiệp quốc phòng. Với sự đồng hành xuyên suốt của các chuyên gia từ VBC, hành trình chuyển đổi đầy thách thức từ việc gia công lắp ráp đơn giản sang sản xuất linh kiện công nghệ cao mang lại giá trị gia tăng lớn sẽ được rút ngắn đáng kể, đảm bảo giảm thiểu tối đa rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư cho các doanh nghiệp Việt Nam.