Việc triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang tạo ra một cơn sang chấn đối với cơ cấu lao động truyền thống trong ngành dầu khí. Dưới góc nhìn của VBC, sự thay đổi này không chỉ là một quá trình nâng cấp công nghệ mà còn là một cuộc tái định nghĩa về giá trị của con người trong chuỗi cung ứng năng lượng, nơi sự đe dọa về an ninh việc làm đang trở nên hữu hình hơn bao giờ hết.
Cơ chế thay thế lao động diễn ra mạnh mẽ nhất ở các tác vụ lặp lại và thủ công thông qua chiến lược robot hóa. Các tập đoàn năng lượng lớn như Lukoil hay Rosneft đã công khai việc triển khai “nhân sự kỹ thuật số” và “công nhân kỹ thuật số” như một phần cốt lõi của chiến lược phát triển. Khi chi phí đầu tư cho công nghệ AI trở nên cạnh tranh hơn so với chi phí nhân công, đặc biệt trong bối cảnh các công ty dễ dàng tiếp cận nguồn vốn để thay thế con người bằng máy móc, phân khúc lao động lương thấp với các kỹ năng sơ cấp sẽ là đối tượng đầu tiên chịu ảnh hưởng nặng nề.
Sự trỗi dậy của công nghệ giám sát từ xa và thiết bị không người lái (drones) cũng đang làm giảm đáng kể nhu cầu nhân sự trực tiếp tại hiện trường. Nhờ vào các nền tảng Bản sao số (Digital Twins), các chuyên gia giờ đây có thể điều phối vận hành từ các trung tâm điều khiển cách xa mỏ dầu hàng nghìn mét. Việc sử dụng drones để kiểm tra các khu vực nguy hiểm không chỉ nâng cao an toàn mà còn khiến các vị trí nhân viên tuần tra, kiểm tra thủ công dần trở nên lỗi thời.
Đáng chú ý nhất là sự dịch chuyển sang các nghề nghiệp “lai” như nhà địa chất-lập trình viên hay nhà địa vật lý-kỹ sư dữ liệu. Mối đe dọa lớn nhất đối với lực lượng lao động hiện nay không phải là việc biến mất hoàn toàn của việc làm, mà là sự lỗi thời của các kỹ năng truyền thống. Áp lực phải tái đào tạo để hiểu về khoa học dữ liệu và thuật toán đang đè nặng lên vai những kỹ sư lâu năm. Nếu không kịp thời thích nghi, sự đào thải là điều khó tránh khỏi khi các tác nhân AI (digital AI agents) đã bắt đầu đảm nhận việc điều khiển các hệ thống phức tạp như van và máy nén, xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ mà con người không thể thực hiện thủ công.
Tại Việt Nam, tác động này đang bắt đầu lan tỏa đến các đơn vị thuộc PVN và các liên doanh dầu khí. Với lực lượng lao động ngành dầu khí vốn đóng góp đáng kể vào ngân sách và an sinh xã hội, việc chuyển đổi số đặt ra bài toán hóc búa về việc giải quyết lao động dôi dư và đào tạo lại nhân sự. Nếu không có lộ trình chuẩn bị, Việt Nam có thể đối mặt với tình trạng dư thừa lao động kỹ thuật truyền thống nhưng lại thiếu hụt trầm trọng chuyên gia công nghệ cao, gây mất cân bằng trong thị trường lao động ngành năng lượng.
Đối với quan hệ thương mại và chính trị giữa Việt Nam và LB Nga, sự thay đổi trong cơ cấu việc làm này đòi hỏi những hướng hợp tác mới. Thay vì chỉ trao đổi về khai thác tài nguyên, hai nước cần tập trung vào các chương trình đào tạo chung về AI và quản trị mỏ kỹ thuật số. Việc LB Nga đang dẫn đầu trong các dự án “công nhân kỹ thuật số” mang lại bài học kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam trong việc xây dựng các khung pháp lý và chính sách bảo vệ người lao động trong thời đại tự động hóa.
VBC nhận định rằng, chìa khóa để đảm bảo an ninh việc làm không phải là ngăn cản AI, mà là chủ động dẫn dắt sự thay đổi. Chúng tôi cung cấp các giải pháp giúp doanh nghiệp chuyển đổi nhân sự một cách êm thấm, biến thách thức từ tự động hóa thành cơ hội nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Các dịch vụ mà VBC có thể thực hiện nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động trong bối cảnh này bao gồm:
- Tư vấn tái cấu trúc tổ chức và định biên nhân sự trong điều kiện áp dụng AI và tự động hóa.
- Xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng số và chuyển đổi nghề nghiệp cho đội ngũ kỹ sư truyền thống sang các vị trí nhân sự “lai”.
- Thiết lập các mô hình quản trị vận hành từ xa tích hợp AI nhằm tối ưu hóa chi phí nhân sự tại hiện trường.
- Tư vấn về chính sách và phúc lợi cho người lao động bị ảnh hưởng bởi quá trình số hóa, đảm bảo trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
- Cung cấp dịch vụ tuyển dụng và đánh giá chuyên gia cao cấp trong lĩnh vực khoa học dữ liệu dầu khí.
- Kết nối các trung tâm đào tạo công nghệ hàng đầu của LB Nga với các doanh nghiệp Việt Nam để chuyển giao tri thức quản trị hiện đại.
Trong kỷ nguyên của máy móc thông minh, giá trị của con người nằm ở khả năng sáng tạo và quản trị hệ thống. VBC cam kết đồng hành cùng các doanh nghiệp để mỗi bước tiến của công nghệ AI đều mang lại sự phát triển bền vững cho cả tổ chức và người lao động.