Tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đối với năng suất lao động toàn cầu trong giai đoạn hướng tới năm 2026 được mô tả là một “Sự phục hưng về năng suất” đầy tiềm năng nhưng cũng đối mặt với nhiều rào cản cấu trúc và rủi ro bất bình đẳng.
Các chuyên gia kinh tế kỳ vọng AI sẽ là động lực chính giúp đảo ngược xu hướng giảm tốc năng suất toàn cầu kéo dài trong thập kỷ qua.
World Bank ước tính việc áp dụng công nghệ liên quan đến AI có thể thúc đẩy tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) của Mỹ thêm khoảng 0,7 điểm phần trăm mỗi năm trong thập kỷ tới, với hiệu ứng tích lũy lên tới 2,7% sau 5 năm. Allianz ghi nhận rằng trong năm 2025, lĩnh vực công nghệ thông tin (bao gồm AI) đã đóng góp hơn một nửa vào tăng trưởng GDP của Mỹ.
Fidelity và Allspring nhận định năm 2026 sẽ đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng (chip, trung tâm dữ liệu) sang giai đoạn “AI 2.0” hoặc triển khai ứng dụng doanh nghiệp. Đây là lúc AI bắt đầu tạo ra lợi nhuận thực tế và cải thiện biên lợi nhuận cho các ngành ngoài công nghệ như y tế, sản xuất và tài chính.
Sự xuất hiện của “Agentic AI” (AI có khả năng tự chủ thực hiện chuỗi tác vụ) được kỳ vọng sẽ tăng gấp đôi giá trị kinh tế của công nghệ này vào năm 2028, chuyển từ việc hỗ trợ thụ động sang thực thi chủ động.
Tác động của AI lên người lao động không đồng nhất, tạo ra một “biên giới gồ ghề” nơi một số công việc được tự động hóa hoàn toàn, trong khi số khác chỉ được hỗ trợ.
MIT Sloan mô tả lộ trình này qua 3 giai đoạn: (1) Hỗ trợ, (2) Tái định hình, và (3) Thay thế. Các yếu tố “ma sát” như nhu cầu phán đoán của con người, quy định pháp lý và lòng tin sẽ làm chậm quá trình thay thế hoàn toàn trong các lĩnh vực rủi ro cao như y tế hay hàng không.
Liên Hợp Quốc (UN) và Robeco cảnh báo rằng lợi ích của AI có thể tập trung vào những người lao động kỹ năng cao và các chủ sở hữu vốn, trong khi người lao động kỹ năng thấp hoặc làm các công việc hành chính lặp lại có nguy cơ bị thay thế hoặc giảm thu nhập.
Robeco lưu ý rủi ro “thất nghiệp do công nghệ”, dẫn đến áp lực giảm lạm phát nhưng gia tăng bất bình đẳng xã hội. Những công việc đòi hỏi sự Thấu cảm, Hiện diện, Quan điểm, Sáng tạo và Hy vọng ít có nguy cơ bị AI thay thế nhất.
Mặc dù tiềm năng là rất lớn, Robeco gọi giai đoạn này là “Sự phục hưng cũ kỹ” do các rào cản kinh tế vĩ mô và vật lý có thể kìm hãm đà tăng trưởng năng suất thực tế.
Việc mở rộng AI đòi hỏi nguồn điện năng khổng lồ. IEA dự báo nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030. Sự thiếu hụt năng lượng và lưới điện có thể trở thành nút thắt cổ chai, làm tăng chi phí cận biên của việc áp dụng AI và hạn chế mức tăng năng suất.
Bank of America cảnh báo rằng 2026 có thể thuộc “kỷ nguyên bong bóng”, khi mức chi tiêu vốn (Capex) khổng lồ cho AI (dự kiến 571 tỷ USD vào năm 2026) chưa mang lại doanh thu tương xứng ngay lập tức, tạo ra rủi ro điều chỉnh giá tài sản.
Lợi ích năng suất từ AI sẽ không đồng đều. Các nền kinh tế phát triển và một số thị trường mới nổi có hạ tầng số tốt (như Trung Quốc, Ấn Độ) sẽ hưởng lợi lớn nhất, trong khi các nước thu nhập thấp có nguy cơ bị tụt hậu xa hơn.
Để hiện thực hóa mức tăng năng suất từ AI, các tổ chức cần vượt qua các rào cản về văn hóa và cấu trúc trong quản trị. Đối với nhà đầu tư, chiến lược nên chuyển từ việc chỉ tập trung vào các nhà cung cấp hạ tầng (như Nvidia) sang các công ty áp dụng AI để giải quyết vấn đề thực tế và cải thiện hiệu quả vận hành (giai đoạn “Consumers” và “Suppliers”).
AI được dự báo sẽ là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất lao động toàn cầu vào năm 2026, nhưng tác động này sẽ diễn ra từ từ, không đồng đều và phụ thuộc lớn vào khả năng giải quyết bài toán năng lượng và thích ứng của lực lượng lao động.