Một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố bởi các nhà khoa học từ Đại học Kore ở Enna của Ý và Đại học Công nghệ Rzeszow của Ba Lan đã làm sáng tỏ một sự thật đáng lo ngại về mức độ thân thiện với môi trường của các dòng xe hybrid cắm điện. Thông qua việc phân tích dữ liệu từ hệ thống giám sát trên không thuộc bảng điều khiển của 457.303 chiếc xe trong giai đoạn từ năm 2021 – 2023, các chuyên gia đã phát hiện ra rằng mức phát thải thực tế của các phương tiện này tại châu Âu cao gấp ba lần so với kết quả đạt được trong phòng thí nghiệm. Lượng khí thải CO2 trung bình thực tế lên tới 138 gr/km vượt xa mức 46 gr/km được ghi nhận trong các chứng nhận chính thức. Nguyên nhân sâu xa của sự chênh lệch này nằm ở những giả định có phần lý tưởng hóa của các bài kiểm tra tiêu chuẩn khi cho rằng người lái xe sẽ thường xuyên sạc pin và sử dụng động cơ điện cho 80 phần trăm tổng quãng đường di chuyển.
Thực tế quá trình vận hành cho thấy khi tỷ lệ di chuyển thuần bằng năng lượng pin chỉ đạt khoảng 45,5 phần trăm và phần lớn thời gian còn lại phương tiện vẫn phải phụ thuộc vào động cơ đốt trong. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân thực tiễn bao gồm sự thiếu hụt của hệ thống trạm sạc công cộng cũng như tâm lý lo ngại của người lái về việc cạn kiệt năng lượng giữa chừng trong các chuyến đi dài dẫn đến thói quen ưu tiên sử dụng nhiên liệu xăng. Thêm vào đó việc các nhà sản xuất cố gắng tăng dung lượng pin không những không giải quyết được triệt để vấn đề mà còn tạo ra tác dụng ngược bởi trọng lượng tăng thêm của hệ thống pin cỡ lớn sẽ khiến xe tiêu hao nhiều nhiên liệu hơn khi chuyển sang chế độ chạy bằng xăng. Do đó hệ thống chứng nhận hiện tại không chỉ lạc hậu mà còn vô tình cản trở tiến trình bảo vệ khí hậu toàn cầu khi tạo ra một vỏ bọc xanh cho các phương tiện vốn dĩ chưa đạt được mức độ thân thiện với môi trường như kỳ vọng.
Sự lệch pha nghiêm trọng giữa lý thuyết và thực tiễn này đặt ra những thách thức khổng lồ đối với chính sách biến đổi khí hậu của Liên minh Châu Âu và cộng đồng quốc tế. Nếu các cơ quan quản lý điều chỉnh hệ số sử dụng pin thực tế giảm từ mức 84 phần trăm xuống mức 3 phần trăm và áp dụng quy trình kiểm tra trên đường thực tế giống như đã làm với xe chạy bằng động cơ diesel ngành giao thông châu Âu có thể cắt giảm tới 61 % lượng khí thải cần thiết vào năm 2030 tương đương với khoảng 555 triệu tấn CO2 mỗi năm.
Đánh giá trên bình diện toàn cầu phát hiện này có thể tạo ra một làn sóng thay đổi chính sách sâu rộng. Tại Hoa Kỳ và châu Âu các chương trình trợ cấp tài chính dành cho xe hybrid có nguy cơ bị thắt chặt hoặc định hướng lại để ưu tiên hoàn toàn cho xe điện chạy pin. Trong khi đó Trung Quốc với vị thế là quốc gia dẫn đầu về chuỗi cung ứng xe thuần điện có thể tận dụng cơ hội này để gia tăng sức ép cạnh tranh buộc các nhà sản xuất ô tô phương Tây phải đẩy nhanh tốc độ loại bỏ động cơ đốt trong thay vì sử dụng xe hybrid như một giải pháp chuyển tiếp an toàn.
Tại khu vực châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, nơi cơ sở hạ tầng trạm sạc vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, kết quả nghiên cứu này mang tính cảnh báo cao đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp. Xe hybrid từng được xem là bước đệm hoàn hảo để thị trường làm quen với công nghệ mới trước khi chuyển sang xe thuần điện nhưng mức phát thải cao trong thực tế có thể khiến các chính phủ phải cân nhắc lại các chính sách ưu đãi thuế quan áp dụng cho dòng xe này. Đối với Liên bang Nga và các quốc gia xuất khẩu năng lượng việc xe hybrid tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn dự kiến có thể duy trì nhu cầu dầu mỏ trong ngắn hạn nhưng về dài hạn sự thắt chặt tiêu chuẩn môi trường toàn cầu sẽ thúc đẩy một cuộc chuyển dịch năng lượng triệt để hơn làm suy giảm vị thế của nhiên liệu truyền thống. Về mặt kinh tế và xã hội các nhà sản xuất ô tô sẽ phải đối mặt với áp lực đầu tư khổng lồ để cải tiến công nghệ nhằm đáp ứng những quy định sắp tới đồng thời người tiêu dùng cũng sẽ phải thay đổi thói quen sử dụng phương tiện để thực sự mang lại hiệu quả về môi trường.
Để giải quyết bài toán tối ưu hóa hiệu suất cho xe hybrid việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến là hướng đi mang tính sống còn. Trên thế giới các quốc gia đi đầu về công nghệ như Đức Na Uy và Hoa Kỳ đang tích cực phát triển hệ thống quản lý năng lượng thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo để tự động điều chỉnh sự phối hợp giữa động cơ điện và động cơ đốt trong theo thời gian thực. Một số công nghệ nổi bật khác bao gồm hệ thống định vị vùng giới hạn địa lý cho phép phương tiện tự động chuyển sang chế độ thuần điện khi đi vào các khu vực trung tâm thành phố có quy định hạn chế khí thải.
Tại Việt Nam việc tiếp cận và ứng dụng những công nghệ này là hoàn toàn khả thi và cần thiết để định hướng thị trường ô tô phát triển theo hướng bền vững. Công nghệ phần mềm có thể hỗ trợ Việt Nam bằng cách cung cấp các ứng dụng phân tích thói quen lái xe cảnh báo tình trạng pin và gợi ý lộ trình có trạm sạc gần nhất nhằm khuyến khích người dùng tối đa hóa thời gian sử dụng điện năng.
Đánh giá về khả năng tự chủ công nghệ Việt Nam đang sở hữu một nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin và phát triển phần mềm. Mặc dù việc nghiên cứu và chế tạo hệ thống lõi pin hoặc động cơ lai còn phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ các công nghệ phụ trợ. Việc phát triển các hệ thống quản lý trạm sạc nền tảng dữ liệu lớn để theo dõi mức tiêu thụ năng lượng thực tế hoặc các ứng dụng kết nối hệ sinh thái xe điện là những giải pháp nằm trong tầm tay giúp nâng cao hiệu quả vận hành của xe hybrid và phù hợp với điều kiện giao thông tại thị trường nội địa.
Vostok Business Consulting là đơn vị tư vấn quản trị và chiến lược kinh doanh chuyên cung cấp các giải pháp toàn diện giúp tổ chức tối ưu hóa vận hành và phát triển bền vững. Đứng trước sự biến động của ngành công nghiệp ô tô về tiêu chuẩn phát thải chúng tôi cung cấp dịch vụ tư vấn chiến lược thích ứng và quản trị rủi ro chuyên sâu cho các doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ hỗ trợ các hãng xe tại LB Nga, Việt Nam và các nước ASEAN thực hiện các nghiên cứu hành vi tiêu dùng, định hình lại danh mục sản phẩm và tư vấn tích hợp công nghệ giám sát dữ liệu tiên tiến để đánh giá chính xác hiệu suất phương tiện. Các giải pháp này không chỉ giúp tổ chức đáp ứng kịp thời các yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe mà còn kiến tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn vững chắc trên thị trường.