Chiến tranh tài chính toàn cầu: sẽ có đòn trả đũa đối với đồng USD?

Trang tin Financial Times (FT) mới đây tiếp tục có bài viết phân tích xoay quanh các biện pháp trừng phạt của Mỹ/phương Tây nhằm vào Nga kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine. Theo FT, Mỹ/phương Tây đã thất bại trong việc tạo ra một liên minh chống Nga trên phạm vi toàn cầu. Các hành động cấm vận phi lý đối với Ngân hàng trung ương Nga đã gây ra những phản ứng dữ dội trên thế giới, có thể dẫn đến một cú sốc đối với đồng USD. Các biện pháp trừng phạt Nga đã phá vỡ hệ thống tài chính toàn cầu do Mỹ thống trị. Trung Quốc cũng đang bước vào “cuộc chiến” với USD. 

Theo các chuyên gia của FT, các biện pháp đóng băng dự trữ ngoại hối của Nga đã tạo động lực cho nhiều quốc gia trên thế giới bỏ qua đồng tiền của Mỹ. Hai tuần sau khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Nga V.Putin. Trái ngược hoàn toàn với thái độ có tính thù địch của Mỹ/phương Tây, ông Ramaphosa cảm ơn phía Nga đã chia sẻ tình hình đang diễn ra xung quanh xung đột Nga – Ukraine, đồng thời đưa ra cách tiếp cận cân bằng liên quan vấn đề này. Phía Nam Phi duy trì thái độ trung lập, không đứng về phía nào trong cuộc xung đột và sẵn sàng hỗ trợ khi cần. Ngoài Nam Phi, một số quốc gia khác, trong đó có Mexico cũng giữ lập trường cân bằng liên quan khủng hoảng ở Ukraine. Chính phủ nước này từ chối tham gia các lệnh trừng phạt áp đặt lên Nga. Tổng thống Mexico Andres Manuel Lopez Obrador cho biết, Mexico sẽ không tiến hành bất kỳ hành động trừng phạt kinh tế nào vì nước này muốn có quan hệ tốt đẹp với tất cả các quốc gia trên thế giới. 

Tiếp sau đó là Trung Quốc – đồng minh ngày càng thân thiết của Nga. Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới từ chối chỉ trích hoạt động quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine. Có vẻ như hầu hết các quốc gia trên thế giới đều lên án hoạt động quân sự của Nga, nhưng cho đến này mới chỉ có một liên minh phương Tây chống Nga. Không xuất hiện một liên minh toàn cầu nào như vậy. Điều này có thể có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai của nền tài chính quốc tế. Cách mà các quốc gia trên thế giới phản ứng với động thái mạnh mẽ của Mỹ và đồng minh của mình nhằm đóng băng dự trữ ngoại hối của Nga có thể gây ra những tác động lớn đến tương lai của ngành tài chính toàn cầu. 

Cựu lãnh đạo cơ quan trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ John Smith cho biết, các lệnh trừng phạt đang làm rung chuyển thế giới. Sức mạnh của các biện pháp trừng phạt đối với Nga dựa trên sự thống trị của đồng USD – đồng tiền được sử dụng rộng rãi nhất trong giao dịch tài chính và trong dự trữ của các ngân hàng trung ương. Tuy nhiên, bằng cách công khai quân sự hóa đồng USD (tức biến USD thành vũ khí), Mỹ và những đồng minh của mình có thể đang kích động một cuộc tấn công trả đũa nhằm làm suy yếu đồng USD và chia tách hệ thống tài chính toàn cầu thành các khối cạnh tranh riêng biệt. Điều này có thể làm trầm trọng thêm tình hình của tất cả các quốc gia trên thế giới. 

Một số chuyên gia của ngân hàng Credit Suisse cho biết, xung đột quân sự luôn gây ra sự biến động đối với sự thống trị của một số loại tiền tệ phổ biến, đồng thời đóng vai trò là bệ đỡ cho sự ra đời của hệ thống tiền tệ mới. Đặc biệt, Trung Quốc có kế hoạch dài hạn để đồng NDT của mình đóng vai trò lớn hơn nhiều trong hệ thống tài chính quốc tế. Chính quyền Trung Quốc coi sự thống trị của đồng USD là một trong những thành trì sức mạnh của Mỹ mà họ đang tìm cách tiêu diệt. Thành trì còn lại là sự kiểm soát các đại dương của hải quân Mỹ. Tình hình chiến sự tại Ukraine đang củng cố quan điểm này của Trung Quốc. Cựu Phó chủ tịch điều hành Ngân hàng Trung Quốc Zhang Yanling cho biết, các lệnh trừng phạt sẽ khiến Mỹ mất uy tín trên thế giới trong dài hạn và làm suy yếu quyền bá chủ của đồng USD. Chuyên gia này nhấn mạnh rằng, Trung Quốc sẽ giúp thế giới thoát khỏi sự phụ thuộc vào đồng USD càng sớm càng tốt. 

Trước đó, giới thị trường đã nhiều lần dự báo về sự suy yếu của đồng USD, song đồng tiền của Mỹ vẫn tiếp tục giữ vững vị trí thống trị. Trong lĩnh vực tài chính xuyên biên giới, tính quán tính là một động lực mạnh mẽ. Một khi một loại tiền tệ được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới, vị thế của nó sẽ tự tồn tại. Dựa trên thực tế là thế giới sẽ chứng kiến sự thoái lui ổn định khỏi đồng USD thì các biện pháp trừng phạt đối với Ngân hàng trung ương Nga có thể không phải là một cách táo bạo mới để gây áp lực lên đối thủ, mà chính xác là thời điểm mà sự thống trị của đồng USD bắt đầu suy giảm vĩnh viễn. 

Nhiều chuyên gia chỉ ra rằng, các ví dụ về chiến tranh tài chính trước đây hầu hết đều liên quan đến phong tỏa tiền dành cho khủng bố hoặc áp dụng các biện pháp trừng phạt tài chính trong một số trường hợp cụ thể, chẳng hạn như liên quan chương trình hạt nhân của Iran. Các chuyên gia tại Đại học Virginia, Mỹ cho biết, một cuộc tấn công tài chính vào một quốc gia lớn và hùng mạnh như Nga là chưa từng có, và cho dù nó diễn ra như thế nào, những hành động như vậy có thể tạo tiền lệ cho tương lai. Nếu Mỹ/phương Tây tiếp tục thay đổi những quy tắc đối với Nga, họ sẽ thay đổi cả thế giới. 

Với việc Nga tăng cường triển khai quân đội ở biên giới với Ukraine vào đầu năm nay và mối đe dọa chiến tranh luôn rình rập, các quan chức tài chính hàng đầu của Nga nhấn mạnh việc kiểm tra tác động của các biện pháp trừng phạt tiềm tàng có thể xảy ra đối với nước này, song dự báo về khả năng đồng rúp bị mất giá mạnh đã bị bác bỏ. Đến khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự, Mỹ/phương Tây đã áp đặt loạt các lệnh trừng phạt, khiến phần lớn dự trữ ngoại hối của Ngân hàng trung ương Nga bị đóng băng. Các chính phủ phương Tây gây ra ngạc nhiên của cho chính quyền Nga và cho chính mình về phản ứng kinh tế đối với chiến dịch quân sự của Nga. Đồng rúp giảm xuống mức 135 rúp đổi một USD, tức mất giá trên trên 50% kể từ đầu năm 2022. Trong tháng 3/2022, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết, không ai có thể dự báo trước được rằng, phương Tây có thể áp đặt những biện pháp trừng phạt nào, thậm chí họ gây ngạc nhiên khi đóng băng dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga. 

Sau 6 tuần chiến dịch, tình hình đã có vẻ rất khác. Đồng RUB đã lấy lại phần lớn giá trị đã mất trong những ngày đầu Mỹ công bố các lệnh trừng phạt. Điều này khiến một số quan chức Nga cho rằng, các biện pháp trừng phạt của phương Tây đã không còn tác dụng. Chủ tịch Hạ viện Nga Vyacheslav Volodin cho biết, đây là sự khởi đầu của sự chấm dứt thế độc quyền USD trên thế giới. Những kỳ vọng về việc làm suy yếu nền kinh tế Nga và làm tê liệt hệ thống ngân hàng của Nga đã không thành hiện thực. 

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng, sự phục hồi của RUB những ngày qua phần lớn đang phản ánh các biện pháp kiểm soát vốn hà khắc và việc tăng lãi suất mà Nga đã áp dụng để đáp trả. Các chuyên gia nhấn mạnh, hậu quả kinh tế chắc chắn sẽ rất nghiêm trọng, ngay cả khi giá trị RUB tăng. 

Triển vọng kinh tế Nga khá ảm đạm. Mặc khác, đã xuất hiện một vài dấu hiệu ban đầu cho thấy Nga có thể tìm cách lách các lệnh trừng phạt cũng như hệ thống tài chính dựa trên đồng USD. Một trong những lĩnh vực như vậy là thương mại. Ấn Độ – một trong những quốc gia muốn duy trì chính sách đối ngoại độc lập của mình, đang xem xét ý tưởng cho Nga một “lối thoát khẩn cấp” đối với các khoản thanh toán song phương. Các quan chức Ấn Độ cho biết, chính phủ và ngân hàng trung ương của nước này đang tính toán khả năng sử dụng cơ chế chuyển từ INR sang RUB.